Συνεργασίες συνθετών, (Νο.2)

Σήμερα (εορτή του Αγίου Νικολάου) επιλέγουμε να θυμηθούμε τον Νίκο Σιώτη. Ήταν πολύ καλός συνθέτης, ειδικευμένος στα βοηθητικά προβλήματα, και νοιαζόταν για τους νέους προβληματιστές. Έχουμε δημοσιεύσει και άλλοτε πρόβλημα του Νίκου Σιώτη (εδώ, σε συνεργασία με τον Δημήτρη Καπράλο).

Στην σημερινή ανάρτηση θα δούμε δύο προβλήματά του, ένα σε συνεργασία με τον Μεγάλο Μαιτρ Βύρωνα Ζάππα και ένα με τον Βασίλειο Λύρη.

Κανείς τους δεν είναι μαζί μας και τους θυμόμαστε όλους με θαυμασμό για το έργο τους.

	(Πρόβλημα 390) Nikos Siotis & Byron Zappas, Πρώτο Βραβείο, The Problemist, 1994 Βοηθητικό σε 3 κινήσεις. Δύο λύσεις. h#3 2.1.1... (10 + 12)
[6bq/b1Bp3p/rp1P4/1s1Pp3/1R1Ppk1P/1P6/1K1Pr3/7B]

Εκκαθαρίσεις γραμμών με εξαφανίσεις, ακολουθούμενες από αυτομπλοκαρίσματα και μαύρες παρεμβολές. Διαγώνιος / Ορθογώνιος μετασχηματισμός.

	(Πρόβλημα 391) Basil Lyris & Nikos Siotis, Πρώτη Εύφημη Μνεία, Sredba na Solidarnosta, 1986-9, Βοηθητικό σε 2 κινήσεις. Τρεις λύσεις. h#2 3.1.1.1 (5 + 16)
[2Q5/3bps1/1p4p1/p2pk1s1/3Sp2b/1p3r1r/1P5p/2q1B2K]

Η μαύρη Βασίλισσα ξεκαρφώνει και καρφώνεται για να αναλάβει δράση η λευκή Βασίλισσα.

Περιμένω να στείλετε τις λύσεις στα σχόλια.

(Πήρα τα προβλήματα από την έκδοση "Selected Chess Compositions by Greek Composers", που έγινε για το 47_ο World Congress of Chess Composition, Χαλκιδική, Ελλάδα, 4-11 Σεπτεμβρίου 2004. Επιμέλεια : Χάρης Φουγιαξής).

Βασίλης Δ. Λύρης

Ο Βασίλης Δ. Λύρης (Lyris D. Vassilios) ήταν συνθέτης σκακιστικών προβλημάτων από τους καλύτερους της εποχής του. Γεννήθηκε το 1914 και πέθανε 15/08/1994 (χρονιά που έφυγαν επίσης ο Τριαντάφυλλος Σιαπέρας και ο Δημήτρης Καπράλος).



Γράφει για τον Βασίλη Λύρη ο φίλος του Νίκος Δάμπασης :

"Ο Β. Λύρης εμφανίζεται ως συνθέτης σκακιστικών προβλημάτων με δημοσίευση ενός προβλήματός του (δες παρακάτω το Πρόβλημα-375) στην εφημερίδα [Πρωία] το 1938, στη στήλη καλλιτεχνικού σκακιού, που έγραφε ο Ι. Χατζηαργύρης. Ο Β. Λύρης είναι ο δεύτερος, μετά τον Ι. Χατζηαργύρη, Έλληνας συνθέτης σκακιστικών προβλημάτων, που εμφανίσθηκε κατά τον 20ο αιώνα.

Πρωτοδιδάχθηκε την τέχνη του καλλιτεχνικού σκακιού το 1934, όταν έγινε συνδρομητής του Γερμανικού σκακιστικού περιοδικού [Deutsche Schachblatter]. Όταν εξεδόθη το 1943 το πρώτο Ελληνικό σκακιστικό περιοδικό [ΤΟ ΣΚΑΚΙ], υπήρξε μέλος του τετραμελούς επιτελείου καλλιτεχνικού σκακιού του περιοδικού μαζί με τους Ιωάννη Κουταλίδη, Μύρωνα Κόντερ και Νίκο Δάμπαση. Έκτοτε συνέχισε τις συνθέσεις σκακιστικών προβλημάτων, όσο του επέτρεπαν οι εργασίες του (ήταν Πολιτικός Μηχανικός) και η επισφαλής υγεία του.

Ο Β. Λύρης άφησε στους μεταγενέστερους συνθέτες, ως πνευματική κληρονομιά, περί τις 150 δημοσιευμένες συνθέσεις, κυρίως πολυκίνητα προβλήματα, σε ξένα και ελληνικά έντυπα. Έλαβε πολλές διακρίσεις και έγραψε άρθρα σχετικά με το καλλιτεχνικό σκάκι, όπως στα περιοδικά [Ματ] (1956) και [Probleemblad] (1970). Συμμετείχε με την Εθνική ομάδα σε Παγκόσμια Πρωταθλήματα Σύνθεσης σκακιστικών προβλημάτων."

---

Ο Ολυμπιονίκης συνθέτης Σταύρος Ιατρίδης γράφοντας την στήλη [Καλλιτεχνικό Σκάκι – Τα προβλήματα του σκακιού] στο περιοδικό [Ο Σκακιστής] (Νο.4, Απρίλιος 1967) παραθέτει, επί λέξει, όσα έγραφε ο Βασίλης Λύρης στο περιοδικό [Το Ματ] (Νο.51, Μάρτιος 1956) για την βάση αξιολόγησης των προβλημάτων :
Τα Πέντε Βασικά Στοιχεία για την Αξιολόγηση ενός Προβλήματος
1. Το παραδεκτόν ή απαράδεκτον :
Μία σύνθεσις είναι παραδεκτή : (α) Εάν είναι πρωτότυπος (δεν επιτρέπεται δηλαδή να αποτελεί επανάληψιν άλλης προγενεστέρας). (β) Εάν είναι ορθή (ήτοι άπαντα τα υπό του συνθέτου διατυπούμενα στοιχεία να είναι ορθά αλλά και σύμφωνα προς τους κανόνας του Καλλιτεχνικού Σκακιού).
2. Οικονομία μέσων (υλικού) :
Ο φυσικός νόμος της επιτεύξεως ενός έργου δια της ελαχίστης προσπαθείας δίδει την έννοιαν της οικονομίας, η οποία και αποτελεί “αρχήν απαράβατον” δια την σύνθεσιν. Η οικονομία δεν περιορίζεται μόνον εις την επίτευξιν του επιδιωκομένου δια μιάς ελαχίστης ποσότητος υλικού, αλλά και ενός μάξιμουμ χρησιμοποιήσεως εκάστου πεσσού.
3. Αισθητική :
Αύτη αναφέρεται εις την ωραιότητα της ιδέας και εις τον τρόπον εκφράσεως του “μηχανισμού” (εις τον οποίον πρέπει να υπάρχει και μία “λογική” καθώς και μία συνέχεια - “αλληλουχία”), καθώς και εις τους διαφόρους συνδυασμούς με την πλοκήν και τον πλούτον αυτών.
4. Ποιότης του κλειδιού :
Η πρώτη κίνησις – Κλειδί οφείλει κατ' αρχήν να δικαιολογεί τον όρον “πρόβλημα”, πρέπει δηλαδή να είναι όσον το δυνατόν δυσκολώτερη. Η δυσκολία αλλά και η ωραιότης του κλειδιού είναι πολύτιμα στοιχεία του προβλήματος.
5. Εκμετάλλευσις του χώρου της Σκακιέρας εν γένει :
Για κάθε πρόβλημα υπάρχει μιά μοναδική τοποθέτησις των πεσσών με την οποίαν επιτυγχάνεται η ιδεώδης παρουσίασις της επιδιωκομένης εκάστοτε ιδέας. Κριτήριον αποτελεί ενταύθα η “άνεσις” της τοποθετήσεως και η “ευκινησία” (ευλυγισία) των κομματιών.

---

Έχουν δημοσιευτεί στο ιστολόγιο αυτό δύο προβλήματα του Β. Λύρη (δες Πρόβλημα-12 και Πρόβλημα-319). Δημοσίευσε πολλά προβλήματα σε συνεργασία με τον Νίκο Σιώτη ή με τον Νίκο Δάμπαση.

Ο Παναγής Σκλαβούνος (ο οποίος μας έστειλε υλικό για τη ανάρτηση αυτή) σημειώνει : "Ο Β. Λύρης συνέχισε να δημοσιεύει συνθέσεις του και σε μεγάλη ηλικία. Αυτό είναι ένα ακόμη δείγμα ότι η ενασχόληση με τη σύνθεση προβλημάτων ακολουθεί σε όλες τις ηλικίες. Εξαρτάται πάντα από τον ελεύθερο χρόνο του συνθέτη και πότε αυτός είναι περισσότερο διαθέσιμος."

Παρακάτω δημοσιεύονται τέσσερα προβλήματα του Λύρη, που τα επέλεξε ο Νίκος Δάμπασης.

	(Πρόβλημα 375) Λύρης, Βασίλειος Δ. εφημερίς 'Πρωία', 1938, Ματ σε 4 κινήσεις. #4 (12 + 11)
[3BR3/1pPP2p1/1p1PPsPb/1p4kr/1Pp4p/4P2P/6p1/1B4K1]

Αυτό είναι το πρώτο δημοσιευμένο πρόβλημα του Β. Λύρη.

Δοκιμές : {1.Rh8? / Rg8? / Rf8? / Be7? / c8=Q? / c8=S? / c8=B? / e7? / Kxg2? / Be4? / Bc2? c3!}
Κλειδί : 1.c8=R! (zz) c3
2.Rc7 (zz) c2
3.Rxc2 [4.Rxg2#] Kf5
4.Rc5#
Ινδικό θέμα στην γραμμή και στην στήλη.

	(Πρόβλημα 376) Λύρης, Βασίλειος Δ. Βραβείο Θεματικού Διαγωνισμού 'Martin', 1949, Ματ σε 2 κινήσεις. #2 (9 + 13)
[3s1B2/p2SPp1K/p2R4/rk2b2R/p1b1Q3/p2r4/3p4/1q1S1B2]

Υπάρχουν μερικά έτοιμα ματ : 1...Rd4 2.Qxb1#, 1...Ba2 / Bb3 / Be6 2.Sc3#, 1...Sb7 / Se6 2.Q(x)b7#.
Δοκιμές : {1.Rb6+? axb6!}, {1.Rxe5+? Kb4!}, {1.Qb7+? Sxb7!}, {1.Qxc4+? Kxc4!}.
Κλειδί : 1.exd8=S! [2.Qb7#]
1...Kb4 2.Rb6#
1...Rd3-~3 2.Rd5#
1...Rxd6/Rd4 2.Qxb1#
1...Rd5 (μαύρη διόρθωση) 2.Rxd5#
1...Bc4-~ 2.Sc3#
1...Bd5 (μαύρη διόρθωση) 2.Rxd5#

Θέμα Martin I : Δυο μαύρα κομμάτια είναι ημικαρφωμένα. Κάθε ένα από αυτά κάνει διορθωτικές άμυνες. Τα πρωτεύοντα και τα δευτερεύοντα ματ σχετίζονται με το άλλο ημικαρφωμένο κομμάτι, που πλέον είναι καρφωμένο.

Θέμα Martin ΙΙ : Οι διορθωτικές άμυνες των μαύρων χρησιμοποιούν το ξεκάρφωμα ενός τρίτου μαύρου κομματιού.

Ο Λύρης πήρε Βραβείο με το θέμα Μάρτιν το 1949 και πολλά χρόνια αργότερα, το 1985, πήρε το 3ο Βραβείο σε διαγωνισμό του γερμανικού 'Die Schwalbe' τελειοποιώντας το ίδιο αειθαλές θέμα.

	(Πρόβλημα 377) Λύρης, Βασίλειος Δ. Πρώτο Βραβείο, Hlas L`udu, 1969, Ματ σε 3 κινήσεις. #3 (14 + 9)
[8/8/1P1S1p2/3R1P2/pRBP2Kp/P3kp1P/2prPrP1/2Q1b1B1]

Δοκιμές : {1.Sb5? Ke4!}, {1.Re5+? fxe5!}, {1.Bd3? fxe2!}, {1.Bb5? fxg2!}, {1.Rb3+? axb3!}, {1.Qxe1? Rxd4+!}.
Κλειδί : 1.Ba6! [2.Rc5 [3.Rc3#]]
1...fxe2 2.Rb4-b5 (zz) Kd3 3.Rb3#
1...fxg2 2.Rd5-b5 (zz) Kxe2 3.Re5#
Iνδικό θέμα σε δύο συγγενείς βαριάντες..

	(Πρόβλημα 378) Λύρης, Βασίλειος Δ. Πρώτο Βραβείο, Probleemblad, 05/1974, Βοηθητικό σε 4 κινήσεις. h#4 (9 + 14)
[K4b2/5R2/8/6p1/Rp3pPp/q1p1pP2/rpPpPk1P/1s1s1B2]

Κλειδί : 1.b3! Ra4-a7 2.Qa6 Rxf4 3.Qxe2 Rf4-a4 4.Kxf3 Rf7#
Ανταλλαγή θέσης των δύο λευκών πύργων. Ο λευκός Πύργος εξαφανίζει ένα μαύρο πιόνι και η μαύρη Βασίλισσα εξαφανίζει ένα λευκό πιόνι, για να δημιουργηθεί η τελική εικόνα του ματ.


Περισσότερα προβλήματα υπάρχουν στις διαδικτυακές βάσεις προβλημάτων
[http://dt.dewia.com/yacpdb/?rcpp=50&rcp=1#SearchHelp] (γράφετε [Lyris] και πιέζετε [SEARCH]) και
[http://www.softdecc.com/pdb/index.pdb] (γράφετε [a='Lyris'] και πιέζετε [Search]) και
[http://www.bstephen.me.uk/NonX5/problemsv1.html] (στο πεδίο composer γράφετε [Lyris] και πιέζετε [Submit]).

Προβλήματα Ελλήνων συνθετών

Σήμερα δημοσιεύουμε προβλήματα Ελλήνων συνθετών από τα παλιά.

	(Πρόβλημα 317) Σπύρος Μπίκος (Spyros Bikos), Έπαινος, Διεθνές Τουρνουά Ολλανδίας 1946, Ματ σε 2. #2 ( 11 + 5 )
[2K4s/5p1R/5P2/4Sk2/Q4P1P/1BB1p2p/4P2P/8]

Το πρόβλημα-317 του δημοσιογράφου Σπύρου Μπίκου βραβεύθηκε σε διαγωνισμό του εξωτερικού, συγκεκριμένα το 1946. (Μερικά βιογραφικά στοιχεία έγραψε εδώ ο Παναγής Σκλαβούνος, σε βιβλίο του οποίου αναφέρονται βραβευμένα ελληνικά προβλήματα στο εξωτερικό από το 1881).

Δοκιμές : {1.Rh5+? / Rxh8? / Bc2+? Kxf6!}, {1.Sg4? Kxg4!}, {1.Qe4+? Kxe4!}, {1.Rh6? / Qc6? / Sd3? Sg6!}, {1.Sxf7? Sxf7!}.

Κλειδί : 1.Sc4! (τσούκτσβανγκ). Το κλειδί κλείνει μια διαφυγή και σε αντάλλαγμα δίνει πέντε διαφυγές.
1...Ke6 2.Qd7#
1...Kg6 2.Bc2#
1...Kg4 / Sg6 2.Sxe3#
1...Kxf4 / Ke4 2.Sd6#

	(Πρόβλημα 318) Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης (Emmanuel Emmanouilidis), "Σκακιστής", 02/1970, Ματ σε 4. #4 ( 8 + 4 )
[8/8/5S2/4P3/7k/r2R3B/2p3PP/b1B3K1]

Το πρόβλημα-318 του Εμμανουήλ Εμμανουηλίδη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό [Σκακιστής] τον Φεβρουάριο 1970.

Δοκιμές : {1.Bh3-c8,d7,e6,f5,g4? Rxd3!}, {1.Rd7? Ra7!}, {1.Rxa3? / Rd4+? B(x)d4+!}, {1.g3+? Kxh3!}, {1.Bg5+? Kxg5!}.

Κλειδί : 1.Rd8! [2.Rh8#]
1...Ra8 2.Bc8 [3.Rh8# / g3#] (Για να αναγκάσει τον Πύργο να αλλάξει στήλη και να παρεμποδίσει τον Αξιωματικό του)
__2...Rxc8 3.Rd3 [4.Rh3#]
____3...Bd4+ 4.Rxd4# (Αυτό υπήρχε πάντοτε...)
____3...Rc3 4.Rd4# (...αλλά αυτό είναι καινούριο).
1...Re3 2.Bxe3 [3.Rh8#]
__2...c1=Q/Ρ+ 3.Bxc1 [4. Rh8#]
____3...Bd4+ 4.Rxd4#

	(Πρόβλημα 319) Βασίλειος Δ. Λύρης (Vassilios Lyris), 6η θέση 2ος Έπαινος, Θεματικός Διαγωνισμός Βουδαπέστης, 1970 Βοηθητικό σε 2. Δύο Λύσεις. h#2 2.1.1.1 ( 4 + 12 )
[8/p4p2/k7/3b3R/pr3pB1/8/p2R4/1r2bKsq]

Το πρόβλημα-319 του μηχανικού Βασίλειου Λύρη βραβεύθηκε με 2ο Έπαινο στον Θεματικό Διαγωνισμό Βουδαπέστης 1970. Στην αρχική θέση τέσσερα μαύρα γραμμικά κομμάτια εστιάζουν στο b7.
Το θέμα είναι η εναλλαγή ρόλων δύο λευκών και δύο μαύρων κομματιών στις δύο λύσεις. Τα ζεύγη εδώ είναι (μαύρα Rb4 και Bd5), (λευκά Rd2 και Bg4).

Κλειδί : 1.Rb4-b2! (Ο bRb4 πλησιάζει προς τον bRb1).
1...Bf3 (Ο wBg4 (που δίνει ματ στην άλλη λύση) εμποδίζει την bQ).
__2.Bb3 (Ο bBd5 εμποδίζει τον bR που κινήθηκε).
__2...Rd6# (Ο wRd2 δίνει ματ).

Κλειδί : 1.Bf3! (Ο bBd5 πλησιάζει προς την bQh1).
1...Rb2 (Ο wRd2 (που δίνει ματ στην άλλη λύση) εμποδίζει τον bR).
__2.Re4 (Ο bRb4 εμποδίζει τον bB που κινήθηκε).
__2...Bc8# (Ο wΒg4 δίνει ματ).

	(Πρόβλημα 320) Ιωάννης Γιαμπάνης (Ioannis Giampanis), "Σκακιστής", 02/1972, Ματ σε 2. #2 ( 7 + 4 )
[6B1/6K1/2p2Rp1/2P1k1p1/6P1/5P2/5B2/8]

Το πρόβλημα-320 του αστυνομικού Ιωάννη Γιαμπάνη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό [Σκακιστής] τον Απρίλιο 1972.

Δοκιμές : {1.Bh7? / Kf7? Kd5!}, {1.Be1? / Bg3+? / Bd4+? K(x)d4!}, {1.Rxc6? / Rd6? / Rxg6? / Re6+? Kf4!}, {1.Rf7? Ke6!}, {1.Kh8? / Kh7? / Kh6? Kxf6!}, {1.Rf5+? gxf5!}.

Κλειδί : 1.Kf8! (τσούκτσβανγκ).
1...Kxf6 2.Bd4#

Τριάρια

Τριάρια λέμε τα προβλήματα που λύνονται σε τρεις κινήσεις.
Σειρά κινήσεων Λ – Μ – Λ – Μ – Λ (ο λευκός παίζει το κλειδί – ο μαύρος αμύνεται – ο λευκός συνεχίζει την επίθεση – ο μαύρος συνεχίζει την άμυνα – ο λευκός δίνει το ματ) στα ορθόδοξα τριάρια.
Σειρά κινήσεων Μ – Λ – Μ – Λ – Μ – Λ στα ετερόδοξα βοηθητικά τριάρια
Σειρά κινήσεων Λ – Μ – Λ – Μ – Λ – Μ στα ετερόδοξα αντίστροφα τριάρια. Αν δεν συνοδεύεται από κάποιον χαρακτηρισμό, η έκφραση τριάρι σημαίνει ορθόδοξο τριάρι.

Σε επόμενες αναρτήσεις μπορεί να χρησιμοποιήσουμε τον συμβολισμό των κινήσεων του λευκού (W) ή του μαύρου (B) μόνο με τον αριθμό τους. Για παράδειγμα, το τριάρι θα έχει κινήσεις W1 - B1 - W2 - B2 - W3, ή 1.W1 B1 2.W2 B2 3.W3 .

Το πρόβλημα του μηχανικού Βασίλειου Λύρη φαίνεται απλό, αφού ο μαύρος βασιλιάς είναι ήδη στριμωγμένος στην γωνία h8 και αρκεί ένα σαχ για να γίνει ματ. Για παράδειγμα, αν φύγει από το g6 ο αξιωματικός, ο ίππος με Sg6 δίνει σαχ και ίσως κάνει και ματ.

	(Πρόβλημα 12) Βασίλειος Δ. Λύρης, ”Το Σκάκι”, Δεκέμβριος 1943 Παίζουν τα λευκά και κάνουν Ματ σε 3 κινήσεις #3 (5+2)
[7k/7P/6BK/8/7S/8/6R1/6r1]

Η λύση μας διδάσκει ότι, αναζητώντας την, πρέπει να χρησιμοποιούμε ολόκληρη την σκακιέρα.
Δοκιμή 1.Bh5? (εμποδίζει κάρφωμα του ίππου με 1...Rh1 > 2.Sg6#) Rxg2!
Δοκιμή 1.Rf2? Rf1! (Δοκιμάσαμε να μετακινήσουμε τον Rg2 αριστερά στην θέση f2 για να απειλήσουμε με 2.Rf8 ματ στην όγδοη γραμμή και τα μαύρα απάντησαν Rf1 ακυρώνοντας την απειλή. Αν τώρα μετακινήσουμε τον αξιωματικό για να απειλήσουμε ματ με τον ίππο, έστω 2.Be4, τα μαύρα απαντούν με επιστροφή του πύργου τους, 2...Rg1!, και δεν γίνεται ματ στην τρίτη κίνηση. Παρόμοια συνέχεια έχουν και οι άλλες δοκιμές)
Δοκιμή 1.Re2? Re1!
Δοκιμή 1.Rd2? Rd1!
Δοκιμή 1.Rc2? Rc1!
Δοκιμή 1.Rb2? Rb1!

Κλειδί 1.Ra2! Ra1 (και προκύπτει το εύλογο ερώτημα : σε τι διαφέρει αυτή η κίνηση από τις πέντε προηγούμενες;)
2.Βb1 (παγιδεύει τον μαύρο πύργο)
2...Rx~ (Το σύμβολο x σημαίνει παίρνει πεσσό. Το σύμβολο ~ σημαίνει οποιονδήποτε πεσσό. Ο παγιδευμένος R στην γωνία a1 μπορεί να πάρει όποιο κομμάτι επιθυμεί, τον Ra2 ή τον Bb1, αλλά δεν μπορεί να εμποδίσει το ματ στην απέναντι γωνία της σκακιέρας)
3.Sg6#

Τα τριάρια μπορούν να έχουν πολύπλοκα θέματα, (ρωμαϊκό, πλαχούτα, κλπ), που θα δούμε σε επόμενες παρουσιάσεις.