Όταν ο Απόλλωνας συνάντησε την Κάισσα

Ο τίτλος "Όταν ο Απόλλωνας συνάντησε την Κάισσα" ανήκει στο βιβλίο του μουσικού και σκακιστή Αχιλλέα Ζωγράφου. Σ' αυτό εξετάζονται οι απρόσμενες σχέσεις του σκακιού με την μουσική.

Όμως έγινε και μια εκδήλωση, όπου ο συγγραφέας παρουσίασε μουσικά έργα με σκακιστικές ερμηνείες. (Πρόγραμμα εδώ : https://mmb.org.gr/el/event/otan-o-apollonas-synantise-tin-kaissa).

Η εκδήλωση μαγνητοσκοπήθηκε (διάρκεια 1:03:15) και μπορείτε να την δείτε εδώ :
https://www.youtube.com/watch?v=RsoMfJYLexY

Δέκα χρόνια ιστολόγιο για Καλλιτεχνικό Σκάκι

Όταν ήμουν μικρός και προσπαθούσα να μάθω για τις σκακιστικές συνθέσεις, δεν έβρισκα πληροφορίες. Αργότερα, χάρη στον Τριαντάφυλλο Σιαπέρα, και περιοδικά είχαμε, (Το Ματ, Ελληνικά Σκακιστικά Χρονικά), και Διαγωνισμούς Λύσης και επεξηγήσεις θεμάτων.

Στην Πολυτεχνική Σχολή Πατρών ασχολήθηκα λίγο με το Αγωνιστικό Σκάκι (πήρα και το πρωτάθλημα του Πανεπιστημίου) αλλά τα μαθήματα χρειάζονταν όλο τον χρόνο μου. Η σύνθεση προβλημάτων έγινε το χόμπι μου.

Πέρασαν πολλά χρόνια, εγώ ασχολήθηκα με τα εργασιακά μου και την οικογένεια, και πλησιάζοντας την ώρα της συνταξιοδότησης, διαπίστωσα ότι δεν είχε προωθηθεί αρκετά το Καλλιτεχνικό Σκάκι, ο Σιαπέρας είχε φύγει χωρίς να εκδώσει το βιβλίο που ετοίμαζε, και αυτός που ήταν για δεκαετίες πρόεδρος στην ΕΣΟ δεν είχε ιδέα πόσο σημαντική ήταν η σκακιστική σύνθεση ή θεωρούσε σημαντικότερες τις παρτίδες.

Ξεκίνησα τον Φεβρουάριο 2008 να γράφω αυτό το ιστολόγιο, ώστε να μπορούν περισσότεροι να μελετήσουν και να μάθουν. Ανάλογα με την όρεξή τους θα μπορούσαν να γίνουν
-- Λύτες (σχετικά εύκολο, έχουμε αρκετές δεκάδες) ή
-- Συνθέτες (μάλλον δύσκολο, και έχουμε λίγους συνθέτες με διεθνή παρουσία : Αργυρακόπουλος, Γαρουφαλίδης, Γεωργόπουλος, Καλκαβούρας, Λαμπρινάκος, Μανωλάς, Μουτεσίδης, Παπακωνσταντίνου, Περγιάλης, Πρέντος, Φουγιαξής).

Δέκα χρόνια τώρα, έχει γίνει αρκετή δουλειά από εμένα στο ιστολόγιο αυτό, με έχουν βοηθήσει και μερικοί φίλοι, παρουσιάστηκαν περισσότερα από χίλια λυμένα προβλήματα, έγιναν 575 αναρτήσεις και το αποτέλεσμα έχει φέρει επαίνους
-- από το εξωτερικό ("A blog from Greece very warmly recommended", από την σελίδα της Αγγλικής ομοσπονδίας σκακιστών) και
-- από το εσωτερικό (μια τιμητική πλακέτα για τον Δάσκαλο του Ελληνικού Καλλιτεχνικού Σκακιού, από τον Σ.Ο.Πατρών). Ευχαριστώ πολύ!

Άλλοι Έλληνες που να ασχολούνται με το Καλλιτεχνικό Σκάκι; Ναι! Έχουμε πρόεδρο της παγκόσμιας ομοσπονδίας (WFCC) τον Χάρη Φουγιαξή, και μερικοί ακόμη ασχολούνται ενεργά για να αναπτυχθεί το Καλλιτεχνικό Σκάκι στην Ελλάδα. Ο Νίκος Μενδρινός που φροντίζει το Κύπελλο Ελλάδας, ο Γιάννης Γαρουφαλίδης που είναι θεματοθέτης σε πολλούς αγώνες λύσης, και μερικοί υπεύθυνοι συλλόγων που διαθέτουν χρόνο και χώρο για τους αγώνες.

Εύχομαι να καλυτερέψουν τα πράγματα.

Ποίηση για το Σκάκι (2)

Το σκάκι είναι συναρπαστικό παιγνίδι και έχουν γραφτεί ποιήματα γι' αυτό.
Με ευκαιρία μια σημερινή ανάρτηση του Χρήστου Πιλάλη στην Εφημερίδα των Συντακτών, παραθέτω μερικά ποιήματα.

---

Κωνσταντίνος Καβάφης, (από την συλλογή "Κρυμμένα Ποιήματα"),

Το Πιόνι

Πολλάκις, βλέποντας να παίζουν σκάκι,
ακολουθεί το μάτι μου ένα Πιόνι
οπού σιγά-σιγά τον δρόμο βρίσκει
και στην υστερινή γραμμή προφθαίνει.
Με τέτοια προθυμία πάει στην άκρη
οπού θαρρείς πως βέβαια εδώ θ’ αρχίσουν
οι απολαύσεις του κ’ οι αμοιβές του.
Πολλές στον δρόμο κακουχίες βρίσκει.
Λόγχες λοξά το ρίχνουν πεζοδρόμοι·
τα κάστρα το χτυπούν με τες πλατειές των
γραμμές· μέσα στα δυο τετράγωνά των
γρήγοροι καβαλλάρηδες γυρεύουν
με δόλο να το κάμουν να σκαλώσει·
κ’ εδώ κ’ εκεί με γωνιακή φοβέρα
μπαίνει στον δρόμο του κανένα πιόνι
απ’ το στρατόπεδο του εχθρού σταλμένο.
Αλλά γλιτώνει απ’ τους κινδύνους όλους
και στην υστερινή γραμμή προφθαίνει.
Τι θριαμβευτικά που εδώ προφθαίνει,
στην φοβερή γραμμή την τελευταία·
τι πρόθυμα στον θάνατό του αγγίζει!
Γιατί εδώ το Πιόνι θα πεθάνει
κ’ ήσαν οι κόποι του προς τούτο μόνο.
Για την βασίλισσα, που θα μας σώσει,
για να την αναστήσει από τον τάφο
ήλθε να πέσει στου σκακιού τον Άδη.

---

Μανόλης Αναγνωστάκης, (από την συλλογή "Μ. Α. Ποιήματα")

Το Σκάκι

Ἔλα νὰ παίξουμε...

Θὰ σοῦ χαρίσω τὴ βασίλισσά μου
Ἦταν γιὰ μένα μιὰ φορὰ ἡ ἀγαπημένη
Τώρα δὲν ἔχω πιὰ ἀγαπημένη

Θὰ σοῦ χαρίσω τοὺς πύργους μου
Τώρα πιὰ δὲν πυροβολῶ τοὺς φίλους μου
Ἔχουν πεθάνει ἀπὸ καιρὸ
πρὶν ἀπὸ μένα
Ὅλα, ὅλα καὶ τ᾿ ἄλογά μου θὰ στὰ δώσω

Ὅλα, ὅλα καὶ τ᾿ ἄλογά μου θὰ στὰ δώσω
Μονάχα ἐτοῦτο τὸν τρελό μου θὰ κρατήσω
ποὺ ξέρει μόνο σ᾿ ἕνα χρῶμα νὰ πηγαίνει
δρασκελώντας τὴν μίαν ἄκρη ὡς τὴν ἄλλη
γελώντας μπρὸς στὶς τόσες πανοπλίες σου
μπαίνοντας μέσα στὶς γραμμές σου ξαφνικὰ
ἀναστατώνοντας τὶς στέρεες παρατάξεις

Ἔλα νὰ παίξουμε...

Ὁ βασιλιὰς αὐτὸς δὲν ἤτανε ποτὲ δικός μου
Κι ὕστερα τόσους στρατιῶτες τί τοὺς θέλω!
Τραβᾶνε μπρὸς σκυφτοὶ δίχως κἂν ὄνειρα
Ὅλα, ὅλα, καὶ τ᾿ ἄλογά μου θὰ στὰ δώσω

Ὅλα, ὅλα, καὶ τ᾿ ἄλογά μου θὰ στὰ δώσω
Μονάχα ἐτοῦτο τὸν τρελό μου θὰ κρατήσω
ποὺ ξέρει μόνο σ᾿ ἕνα χρῶμα νὰ πηγαίνει
δρασκελώντας τὴν μίαν ἄκρη ὡς τὴν ἄλλη
γελώντας μπρὸς στὶς τόσες πανοπλίες σου
μπαίνοντας μέσα στὶς γραμμές σου ξαφνικὰ
ἀναστατώνοντας τὶς στέρεες παρατάξεις

Ἔλα νὰ παίξουμε...

Κι αὐτὴ δὲν ἔχει τέλος ἡ παρτίδα...

---

Χόρχε Λουίς Μπόρχες, (Μετ. Δημ. Καλοκύρης)

Το Σκάκι

Ασθενικός βασιλιάς, λοξός αξιωματικός, φρενιασμένη
βασίλισσα, πύργος ευθύς, πολυμήχανος στρατιώτης
απάνω στην ασπρόμαυρη πορεία
ψάχνει ο ένας τον άλλο και συγκρούονται σ’ επίμονη μάχη.

Δεν ξέρουν πως το σίγουρο χέρι
του παίχτη τους ρυθμίζει τη μοίρα,
δεν ξέρουν πως μια τρομαχτική νομοτέλεια
ελέγχει τις αποφάσεις και τη διαδρομή τους.

Αλλά κι ο ίδιος ο παίχτης είναι αιχμάλωτος
(η έκφραση είναι του Ομάρ) μιας άλλης σκακιέρας
με μαύρες νύχτες και άσπρες μέρες.

Ο Θεός κινάει τον παίχτη κι ο παίχτης τα πιόνια.
Μα άραγε ποιος Θεός, πίσω από το Θεό, κινάει το νήμα
της σκόνης και του χρόνου, του ονείρου και της αγωνίας;

---

Νάσος Βαγενάς, (από τη συλλογή "Πεδίον Άρεως", 1982)

Παρτίδα

Πώς να σε κερδίσω;
Με παίζεις όπως θέλεις. Και μου παίρνεις
έναν-έναν τους στρατιώτες. Μου κυκλώνεις
τους πύργους. Τ' άλογά μου έχουν τρομάξει
και τριγυρνούν εδώ κι εκεί χαμένα.

Μα πώς να σε κερδίσω; Που ακόμα
κι αυτή η βασίλισσά μου ξεπορτίζει.
Και με προδίνει αδιάκοπα μέσα στα χόρτα
με τους στρατιώτες και τους αξιωματικούς σου.

---

Νικόλαος Καλαμάρης, (από την συλλογή "Οδός Νικήτα Ράντου", 1977)

Σκάκι

Ένας κόσμος-ένας κόσμος τετράγωνος ο κόσμος μου.
Στις απλοποιημένες του διαστάσεις χαρακώνονται οι ορίζοντες των
ημερών, της ισονυκτίας η αντιθετική επιφάνεια.
Όλα τα εγκλήματα της ζωής-πανουργίες φόνοι-ξαναζούν απάνου
στο σιντέφι και στον όνυχα όπου επίπονα γλιστρούν άκαρδου
νου τα φιλντισένια σύμβολα τα είδωλα από κοράλλι.
Ο δρόμος τους, οι επικίνδυνοι σταθμοί των, οι απογοητεύσεις και
τα λάφυρα-χαρές γι αυτό που ήτανε καρδιά.
Τώρα με του χεριού τη σπάνια κίνηση να περιπλέξει το ξερό παιχνίδι.
Το αίμα που κυλάει, οι βιασμοί, ό,τι κρυφό έχει η ψυχή, δε διακρίνεται
στις αυστηρές του μεταβολές.
Όσοι όμως ξέρουν τους κανονισμούς, στο κάτοπτρο βλέπουν τις
φρικτές εικόνες που δύο παίκτες κλείσανε σ’ εβένινο πλαίσιο
και προσπαθούν με λιτές κούκλες να σκεπάσουν.

---

Χλόη Κουτσουμπέλη, (από την συλλογή "Η αλεπού και ο κόκκινος χορός", 2009)

Παρτίδα σκάκι 

Καθίσαμε απέναντι.
Τα δικά μου πιόνια ήταν σύννεφα.
Τα δικά του σίδερο και χώμα.
Αυτός είχε τα μαύρα.
Σκληροί, γυαλιστεροί οι πύργοι του
επιτέθηκαν με ορμή
ενώ η βασίλισσά μου
ξεντυνόταν στο σκοτάδι.
Ήταν καλός αντίπαλος,
προέβλεπε κάθε μου κίνηση
πριν καλά καλά ακόμα την σκεφτώ
κι εγώ παρόλα αυτά την έκανα,
με την ήρεμη εγκατάλειψη αυτού
που βαδίζει στον χαμό του.
Στο τέλος τέλος ίσως με γοήτευε
το πόσο γρήγορα εξόντωσε τους στρατιώτες
τους αξιωματικούς, τους πύργους, τα οχυρά,
τις γέφυρες, τον βασιλιά τον ίδιο
πόσο εύκολα διαπέρασε, εισχώρησε και άλωσε
βασίλεια ολόκληρα αρχαίας σιωπής
και πως αιχμαλώτισε εκείνη την βασίλισσα από νεραϊδοκλωστή
που τόσο της άρεσε να διαφεύγει
με πειρατικά καράβια
στις χώρες του ποτέ.
Ναι, ομολογώ ότι γνώριζα από πριν πως θα νικήσει.
Άλλωστε γι αυτό έπαιξα μαζί του.
Γιατί, έστω και μία φορά, μες στη ζωή
αξίζει κανείς να παίζει για να χάσει.

---

Κατερίνα Καριζώνη, (Από τη συλλογή "Σκοτεινός χρόνος", 2017)

Στο σκάκι

Στο σκάκι έχανα πάντα
ποτέ κανένα πιόνι μου δεν έγινε βασίλισσα.
Τη δική μου βασίλισσα
τη μάζευα μαχαιρωμένη απ’ τη σκακιέρα
με τις μακριές μαύρες δαντέλες της
να στάζουν αίμα
και τον γερμένο πύργο της να φλέγεται
στο βάθος των ωραίων της ματιών.

Μου έλεγε κάθε φορά πριν ξεψυχήσει
ότι κανένα παιχνίδι δεν κερδίζεται πραγματικά
ότι δεν είναι ζήτημα στρατηγικής αλλά πάθους
πως οι μοναδικές σωστές κινήσεις μας
είναι τα λάθη μας, και άλλα πολλά...

Στην Ινδία το σκάκι το έπαιζαν κάποτε με ζωντανούς
–τους ηττημένους τούς θανάτωναν αλύπητα–
εμείς το παίζουμε κρυφά κάτω απ’ τις λέξεις
εκεί που οι σκάλες δεν σταματούν ποτέ
εκεί που τα πιόνια χτυπούν πισώπλατα
χωρίς κανόνες.

Τι ώρα είναι;

Στο αγωνιστικό σκάκι συνηθίζουν να μετρούν την δύναμη των κομματιών με μονάδα μέτρησης το ένα (1) πιόνι.
(Βέβαια αυτό είναι μια απλοϊκή προσέγγιση, αφού το πιόνι δυναμώνει όσο πλησιάζει την γραμμή προαγωγής του, αλλά ας το παραβλέψουμε τώρα).

Ο Αξιωματικός και ο Ίππος αξίζουν τρία πιόνια ο καθένας,
ο Πύργος αξίζει πέντε πιόνια,
η Βασίλισσα αξίζει εννιά πιόνια.
Ο Βασιλιάς είναι ανεκτίμητος, αφού το παιγνίδι τελειώνει όταν είναι σίγουρο ότι στην επόμενη κίνηση ο Βασιλιάς θα είναι νεκρός.

Αν το έχετε αναβάλει, είναι ώρα να μάθετε σκάκι. Μόνο πλεονεκτήματα θα έχετε.

(Βρήκα την εικόνα στο διαδίκτυο, χωρίς να μπορώ να εντοπίσω τον καλλιτέχνη. Μπράβο του!)

Ζωγραφική επηρεασμένη από το σκάκι

Παρακολουθήστε ένα ωραίο βίντεο (της Αθηνάς Κ.) που δείχνει πίνακες της Ειρήνης Πέννα (και την ίδια) επηρεασμένους από τις σκακιστικές μάχες.

https://www.youtube.com/watch?v=ULmR5xvzNzY

Ποίηση για το σκάκι (1)

Ο λογοτέχνης Νίκος Σαραντάκος έχει ιστολόγιο λεξιλογίας [https://sarantakos.wordpress.com/]. Εκεί αναφέρει ότι ο πατέρας του Δημήτρης έγραψε ένα βιβλίο (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο) για τον παππού Νίκο Σαραντάκο (1903-1977), ο οποίος ήταν ποιητής και είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Σε μια πρόσφατη ανάρτηση ο Νίκος Σαραντάκος παρουσίασε ένα ενδιαφέρον ποίημα του παππού του με τίτλο "Το Σκάκι".
Το δημοσιεύω για να δείξω ότι το σκάκι (είτε οι παρτίδες που χρειάζονται παρέα, είτε η σκακιστική σύνθεση που είναι μοναχική) είναι μια ενασχόληση που μας ελευθερώνει από την καταπίεση της καθημερινότητας.

ΤΟ ΣΚΑΚΙ

Μας κουβαλήσαν στο στρατόπεδο ένα βράδυ.
Εμένα πρώτα, το Χαράλαμπο μετά.
Το Χαριλή καί τον Αλέκο από κοντά
κι άλλους πεντέξη. Αλάκερο κοπάδι.
Κι είμαστε αλήθεια… Κι ας το πούμε ειλικρινά.
ένα κοπάδι από σκιαγμένα ζωντανά.

Φόβος και τρόμος μας συνείχε στην αρχή.
— Όλοι φοβούνται. Αυτή ‘ναι η αλήθεια.
Μα, φαίνεται, πως όλα είναι συνήθεια…:
Σιγά-σιγά τρυπώνει η ελπίδα στην ψυχή.
Κι αν κάπου εκεί παραμονεύει ο χάρος
μαθαίνεις να τονε κοιτάς με κάποιο θάρρος.

Σε δυο-τρεις μέρες ξέφτισαν οι τρόμοι
έστρωσε ένας ρυθμός κάποιας ζωής.
Κι εξόν από δυο-τρεις ψοφοδεείς
που τρέμαν και στον ύπνο τους ακόμη
εμείς οι άλλοι, ας πούμε, οι «δυνατοί»
ζούσαμε μια ζωή σχεδόν υποφερτή.

Ήμασταν πιότερο απ’ αδέρφια με το Λάμπη.
Κι άνεργοι εδώ που μας μαντρώσαν οι Ναζήδες
να ‘χαμε σκάκι και να κάναμε παρτίδες … !
«Πολιτισμένοι» οι Γερμανοί δεν επιτρέψαν να ‘μπει.
Δεν έπρεπε όμως το δικό τους να περάσει.
Παίζαμε με ένα, που με ψίχα είχαμε φτιάσει.

Ήτανε λίγο τότε το ψωμί
και μια μπουκιά μονάχα ήτανε κάτι
και φυσικά, δεν ήμασταν χορτάτοι,
ωστόσο μ’ οποιαδήποτε τιμή
θες από πείσμα, θες από μεράκι
εμείς το κονομήσαμε το σκάκι.

---

Σκακιστικά κομμάτια από ψωμί (του Pavlo Hubenko)

Διάφορα περίεργα στοιχεία για το σκάκι

Βρήκα ένα αγγλικό άρθρο με διάφορα ενδιαφέροντα στοιχεία γύρω από τις κινήσεις και τα κομμάτια του σκακιού. Ειδικότερα το Νο.29 δίνει κατεύθυνση για μικρούς και μεγάλους.

Πηγαίνετε εδώ.

Το 2013 είναι σχεδόν παρελθόν

Το 2013 μου έδωσε χαρές με διεθνείς διακρίσεις, όπως και σε αρκετούς Έλληνες συνθέτες και γι' αυτούς χαίρομαι περισσότερο όταν φέρνουν καλύτερα αποτελέσματα από μένα!
Υπήρξαν επίσης και κάποιες συνεργασίες που δεν είναι ακόμη ανακοινώσιμες, αλλά μου έδωσαν μεγάλη ικανοποίηση με τα ωραία αποτελέσματά τους.

Την ίδια χρονιά απογοητεύτηκα όταν έκανα μια προσπάθεια να μαζευόμαστε τακτικά οι φίλοι του καλλιτεχνικού σκακιού σε ένα χώρο για να ανταλλάσσουμε ειδήσεις και ιδέες.
Δεν υπήρξε σημαντικό ενδιαφέρον ή ίσως δεν δόθηκε αρκετή δημοσιότητα για το θέμα αυτό.
Αν κάποιος το μαθαίνει τώρα και έχει ενδιαφέρον, ας επικοινωνήσει μαζί μου.

Με την επόμενη χρονιά 2014 υποθέτω ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να γίνουν καλύτερα.
Υπάρχει μια νέα κίνηση με πρωτοβουλία του Νίκου Μενδρινού, Το Κύπελλο Ελλάδος, αγώνες λύσης που γίνονται ταυτόχρονα σε πολλές πόλεις της Ελλάδος.
Μακάρι να δοθεί έτσι η ώθηση που απαιτείται για να γίνουν περισσότεροι οι φίλοι των σκακιστικών συνθέσεων.

Ας είναι το 2014 μια καλή χρονιά για όλους!
Μανωλάς Εμμανουήλ

Καλές γιορτές!

Ευχές για καλές γιορτές σε όλους!

Γιορταστικά προβλήματα μπορείτε να βρείτε παρακάτω:

Μια ιστορία με ματ σε διάφορες κινήσεις (ανάλογα με το πιο κομμάτι χτυπάει η σφαίρα)...
http://en.chessbase.com/post/chebase-puzzles-a-dangerous-game-171013

Χριστουγεννιάτικα, από πολύ προχωρημένους συνθέτες...
http://kobulchess.com/en/news/7-2011-07-31-17-09-09/421-christmas-puzzles-2013.html

Δεν είναι σκάκι;

Αρκάς :

xkcd : http://xkcd.com/1287/

Daryl Cagle : http://www.nbcnews.com/slideshow/usnews/cartoons-daryl-cagle-looks-back-at-the-decade-34481082/36/

Jan Tomaschoff : http://www.toonpool.com/cartoons/Chess_50401

ericallie : https://www.ijreview.com/2013/09/78874-cartoon-obama-winning-bingo-checker-playing-chess-putin/

Γεώργιος Μακρόπουλος, σε μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη

Ο κ. Γεώργιος Μακρόπουλος είναι επικεφαλής της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας. Είναι επίσης υψηλόβαθμο στέλεχος της FIDE.
Στην συνέντευξη αυτή λέει πολύ ενδιαφέροντα πράγματα, που είναι χρήσιμο να τα γνωρίζει κάποιος.
Είναι στα Αγγλικά, άρα θα χρειαστείτε, πιθανώς, μετάφραση.

http://chess-news.ru/en/node/13774

Michel Caillaud, Σύνθεση στα χρόνια των υπολογιστών

Μια παρουσίαση από τον μεγάλο Γάλλο συνθέτη Michel Caillaud, (01 Αυγούστου 2013, Marianka, Slovakia).

https://www.youtube.com/watch?v=bh3wXcrlWB4

Όταν υπάρχει καλή διάθεση και ενδιαφέρον, τα προβλήματα γλώσσας παραμερίζονται.
Εδώ ο Γάλλος (που φοράει την μπλούζα των Ιταλών προβληματιστών) μιλάει Αγγλικά και υπάρχει μετάφραση σε Σλοβακικά.

...και το ξεκίνημα μιας συζήτησης

Η προηγούμενη ανάρτηση Πόλεμος στην εντροπία έδωσε έναυσμα για μερικά σχόλια σε fb και g+ (facebook και google+), που έχουν σημαντικό ενδιαφέρον και τα μεταγράφω εδώ για τους Ελληνόφωνους αναγνώστες.

Steven Dowd (fb, 22-Apr-2013 19:04) : Ευχαριστούμε γι’ αυτό. Χρειαζόμαστε περισσότερα κείμενα αυτού του είδους για το σκακιστικό πρόβλημα, αν και δεν είμαι σίγουρος ότι το μοντέλο ενός φυσικού νόμου ταιριάζει καλά στο σκακιστικό πρόβλημα. Όπως ο Reinhard Zaiser, τείνω να πιστέψω ότι τα σκακιστικά προβλήματα είναι μια προσπάθεια της ανθρώπινης νόησης να δώσει έννοια σε έναν κόσμο που μοιάζει χωρίς νόημα. (Συγγνώμη αν σε παρερμήνευσα Reinhard!)

Emmanuel Manolas (fb, 22-Apr-2013 20:42) : Αυτός ο φυσικός νόμος σχετίζεται με την διάλυση. Φαντάσου τα σκακιστικά κομμάτια ριγμένα τυχαία σε μια επιφάνεια. Μέγιστη εντροπία. Μετά φαντάσου ότι ορίζουμε μια σκακιέρα και καθορίζουμε τις επιτρεπτές κινήσεις των κομματιών. Και μετά συνθέτουμε ένα πρόβλημα, δίνοντας συγκεκριμένες λειτουργίες σε κάθε σκακιστικό πεσσό. Η τοπική εντροπία μειώνεται σημαντικά.
Έχεις δίκιο μόνο αν κρατήσεις την σύνθεση ως ιδέα. Αν προχωρήσεις σε φυσική παρουσίασή της, σε δημοσίευση κλπ, τότε μπαίνει στο προσκήνιο ο φυσικός νόμος.

Steven Dowd (fb, 25-Apr-2013 21:36) : Κανένα άλλο σχόλιο για την ενδιαφέρουσα ιδέα σου, Emmanuel;

Emmanuel Manolas (fb, 25-Apr-2013 21:50) : Από τους άλλους συνθέτες εννοείς; Κανένα. Δεν προσπαθώ να πείσω κάποιον. Ήταν απλά μια ιδέα μου.
Να ένα άλλο θέμα, η διαφορά μεταξύ αγωνιστικού και καλλιτεχνικού σκακιού: Ο νέος παίκτης αρχίζει τις παρτίδες του με πολύ «πρωτότυπες» κινήσεις, πολύ συχνά αστείες, και πρέπει να μάθει να παίζει όπως λένε τα βιβλία. Έτσι, βαθμιαία, οι παρτίδες του φαίνονται πολύ παραπλήσιες με άλλες γνωστές παρτίδες. Οι νεωτερισμοί κινήσεων σπανίζουν.
Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται ο προβληματιστής. Αρχικά, δημιουργεί κοινότοπες, γνωστές θέσεις, που πιθανότατα έχουν ξαναφτιαχτεί στο παρελθόν. Πρέπει να μάθει να αποφεύγει τις γνωστές συνθέσεις και να δημιουργεί νέες, πρωτότυπες, ριζικά διαφορετικές κατασκευές, αν θέλει να κερδίσει βραβεία.

Juraj Lörinc (g+, 25-Apr-2013 11:16) : Ίσως η αναλογία μπορεί να επεκταθεί περαιτέρω. Οι αγωνιστικοί παίκτες ανωτάτου επιπέδου αρχίζουν ξαφνικά να κάνουν βαθυστόχαστες και εκπληκτικές κινήσεις. Και οι προβληματιστές ανωτάτου επιπέδου επιστρέφουν σε κοινά πασίγνωστα θέματα, αλλά πάντως, χάρη στη βαθιά γνώση που έχουν στο πεδίο αυτό, γίνονται αιφνιδίως ικανοί να παρουσιάσουν πρωτότυπες συνθέσεις.

Steven Dowd (fb, 25-Apr-2013 21:59) : Αυτή είναι μια σπουδαία ιδέα και το έχω παρατηρήσει κι εγώ. Πραγματικά, όταν είχα αρχίσει να συνθέτω δεν καταλάβαινα την έννοια της πρωτοτυπίας πάρα πολύ καλά, επειδή είχα επιτυχίες στο αγωνιστικό σκάκι κυρίως αντιγράφοντας αυτά που πρότειναν οι ειδικοί. Πολλές από τις πρώτες συνθέσεις μου, αν δεν είναι ακριβώς απομιμήσεις, έχουν πολλές ιδέες που προήλθαν από άλλους. Νομίζω ότι ήταν ο Chris Feather που μου είπε κάποτε «το κλειδί της σκακιστικής σύνθεσης είναι να μάθεις πότε να παραβαίνεις τους κανόνες, αλλά βέβαια πρέπει πρώτα να τους μάθεις!»

Steven Dowd (fb, 28-Apr-2013 02:25) : Νομίζω ότι οι βαθμίδες εξέλιξης ενός συνθέτη έχουν ενδιαφέρον. Συνειδητοποίησα πραγματικά ότι συνέθετα τότε που μπορούσα να συνθέτω απλοϊκά (μετά τα πρώτα τρία χρόνια) και, δέκα χρόνια από τότε που ξεκίνησα, τελικά ανέπτυξα μια ικανοποιητική εκτίμηση κάποιων βασικών θεμάτων για να αποπειραθώ τουλάχιστον να συνθέσω θεματικά. Αλλά ακόμη έχω την τάση να βλέπω μια σύνθεση ως υλικό πάνω στη σκακιέρα παρά ως κάποιο θέμα. Ο Dan Meinking παρατήρησε κάποτε ότι ο Edgar Holladay «πισωγύρισε» σε αυτή την μορφή σύνθεσης από τότε που δεν μπορούσε πια να συνθέσει πραγματικά θεματικά – έστηνε κομμάτια πάνω στη σκακιέρα και, γνωρίζοντας γενικά τι θα μπορούσε να συμβεί, ακολουθούσε την ανάλυση του υπολογιστή μέχρι που έφθανε σε κάποια αξιοπρεπή σύνθεση. Νομίζω ότι δεν διαθέτουμε χρόνο για να συζητήσουμε αυτού του είδους τα πράγματα.

Emmanuel Manolas (fb, 28-Apr-2013 10:30) : Σε μερικά προβλήματα είναι καθαρό σαν κρύσταλλο ότι ο συνθέτης είχε κάτι στο μυαλό του όταν δημιουργούσε το πρόβλημα (όπως στο πρόβλημα του Janos Czak που ανέβασες πρόσφατα).
Υπάρχουν πολλά δημοσιευμένα προβλήματα όπου το θέμα δεν είναι προφανές και φαίνεται ότι ο υπολογιστής βρήκε κάποια λύση. Σε μια τέτοια περίπτωση, πρέπει να έχουμε το θάρρος να το παραδεχόμαστε (Δες το πρόβλημα με τον imitator εδώ: http://kallitexniko-skaki.blogspot.gr/2010/08/7.html).

Steven Dowd (fb, 28-Apr-2013 12:34) : Αυτό είναι κάτι που το σκέφτομαι πολύ καιρό και παρότι θα ήθελα να δω μια μεγάλη συζήτηση περί αυτού, η προσέγγισή μου στο θέμα είναι ότι μοιάζει με το σκάκι δι’ αλληλογραφίας – ο υπολογιστής είναι ένα εργαλείο, και δεν είναι απαραίτητο να του δίνουμε περισσότερη αξία από αυτό.

Emmanuel Manolas (fb, 28-Apr-2013 12:40) : Ο υπολογιστής είναι ένα χρήσιμο εργαλείο, γρήγορο (όχι αρκετά γρήγορο για τα πολυκίνητα προβλήματά μας), αξιόπιστο (όχι αρκετά αξιόπιστο για συνδυασμένες μυθικές συνθήκες) και φθηνό (αλλά οι δωρεάν εφαρμογές δεν είναι πάντοτε χρήσιμες).
Είναι σαν το αυτοκίνητο, γρήγορο (μόνο όπου επιτρέπεται), αξιόπιστο (εκτός όταν πεθαίνει ξαφνικά η μπαταρία, ή όταν κάτι άλλο αποφασίσει να χαλάσει) και φθηνό (καλά, είναι φθηνότερο από σκάφος ή αεροπλάνο, αλλά όχι πραγματικά φθηνό).

Reinhart Zaiser (fb, 28 Apr 2013 20:30) : Τώρα, που ο Steven ανέφερε το όνομά μου, στο πλαίσιο του σκακιού, της σκακιστικής σύνθεσης και της πραγμάτωσης της έννοιας : ως λογοθεραπευτής και αναλυτής της ύπαρξης γνωρίζω ότι υπάρχουν τρεις  τρόποι να αντιληφθούμε την έννοια - και συναντάμε και τους τρεις στο σκάκι και στην σκακιστική σύνθεση. Ακούγεται πολύ φιλοσοφικό. Αλλά είναι πραγματικά πολύ κατανοητό. Μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε την έννοια : (1) με συνειδητοποίηση των βιωματικών αξιών (για παράδειγμα, έχοντας την εμπειρία της ομορφιάς μιας σκακιστικής σύνθεσης που βραβεύθηκε), (2) με συνειδητοποίηση των δημιουργικών αξιών (στο σκακιστικό πλαίσιο, όταν συνθέτουμε σκακιστικά προβλήματα), και (3) με τη συνειδητοποίηση των καλούμενων συμπεριφορικών αξιών (καλά, στο αγωνιστικό σκάκι διαχειριζόμαστε την ήττα με αλλαγή της στάσης μας, στην καλύτερη ίσως λέγοντας στον εαυτό μας ότι μαθαίνουμε περισσότερα όταν χάνουμε; και με παρόμοιο τρόπο στο καλλιτεχνικό σκάκι μαθαίνοντας πώς να αντιμετωπίζουμε κάθε είδος απογοήτευσης). Είναι ενδιαφέρον ότι, στην λογοθεραπευτική, θεωρούμε τον άνθρωπο ως υπαρξιακή (κατά Χάιντεγκερ) και ως υπερβατική (κατά Καντ) «Βούληση προς Έννοια», δηλαδή οι άνθρωποι έχουν δημιουργηθεί για να πραγματώνουν έννοιες. Με άλλα λόγια, εμείς οι άνθρωποι χρειαζόμαστε σημαντικές εργασίες, ουσιαστικές σχέσεις, κλπ. – αλλιώς υποφέρουμε από ένα αίσθημα αστοχίας νοηματοδότησης, μια υπαρξιακή απογοήτευση, ένα εσωτερικό κενό που μπορεί να οδηγήσουν ακόμη και στην αυτοκτονία. Απλά θέλουμε να φέρουμε την έννοια στο χάος, είτε αυτό είναι ο νυχτερινός ουρανός όπου οι αρχαίοι Έλληνες όρισαν αστερισμούς (Ζυγός, Υδροχόος, κ.λπ.), είτε στο σκάκι όπου οι συνθέτες προσπαθούν να βρουν όμορφα σκακιστικά προβλήματα. Ως λογοθεραπευτής λέω στους καλλιτέχνες (και στους προβληματιστές) να συνδεθούν με το πνευματικό και αισθητικό τους ασυνείδητο ώστε να βρουν το δικό τους ύφος.

Πόλεμος στην εντροπία!

Το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα, που διατύπωσε ο λόρδος Κέλβιν το 1859, λέει ότι σε ένα απομονωμένο σύστημα η εντροπία δεν μειώνεται.

Επειδή η εντροπία είναι μέτρο της αταξίας και της διάλυσης, το αξίωμα λέει ότι ένα σύστημα δεν μπορεί από μόνο του να οδηγηθεί σε τάξη και οργάνωση.

Η μερική οργάνωση, με τοπική μείωση της εντροπίας, συνεπάγεται αύξηση της εντροπίας αλλού.
Για παράδειγμα, η συντήρηση των περιεχομένων ενός ψυγείου, απαιτεί κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, που για να παραχθεί καίγονται κάρβουνα ή καταστρέφονται ατομικοί πυρήνες, κλπ.

Σε κάθε μετατροπή ενέργειας από μια μορφή σε άλλη, υπάρχουν απώλειες υπό μορφή θερμότητας. Αυτό σημαίνει ότι μετά από πολύ χρόνο, όλο το σύμπαν θα έχει την ίδια θερμοκρασία και δεν θα μπορεί να γίνει καμιά μετατροπή ενέργειας, θα υπάρχει απόλυτη ακινησία και θα έχουμε φθάσει στον θερμικό θάνατο του σύμπαντος. Αργεί ακόμη, μην ανησυχήσετε.

Για να είναι οργανωμένο ένα μέρος του συστήματος, χρειάζεται συγκέντρωση πληροφορίας.
Όταν η πληροφορία για την λειτουργία ενός οργανισμού χαθεί, ο οργανισμός διαλύεται.
Το παρατηρούμε και σε ζωντανά πλάσματα και σε εταιρείες και σε πόλεις.

Όσο είμαστε ζωντανοί, προσπαθούμε να πολεμήσουμε την αύξηση της εντροπίας.
Οργανώνουμε την οικογένειά μας, την εταιρεία μας, την πόλη μας, την χώρα μας.
Κατασκευάζουμε κτήρια, γράφουμε βιβλία, συνθέτουμε μουσική, ζωγραφίζουμε πίνακες.
Μερικά καλλιτεχνήματα είναι ατομικά, όπως τα αγάλματα, άλλα χρειάζονται ομαδική εργασία για να γίνουν, όπως οι κινηματογραφικές ταινίες.

Στον πόλεμο ενάντια στην εντροπία, οι συνθέτες σκακιστικών προβλημάτων έχουν έναν μικρό αλλά χαρακτηριστικό ρόλο.
Συγκεντρώνουν πληροφορία, ομορφιά, δυσκολία και πρωτοτυπία σε μια σύνθεση που μένει παγιωμένη στον χρόνο και δεν μπορεί να αποδομηθεί εις τα εξ ων συνετέθη.
Δημιουργούν εστίες οργάνωσης, τις σκακιστικές συνθέσεις, που προσφέρουν ευχαρίστηση σε όσους μελετούν την λύση τους.

Η προσωπική μου αντίληψη για την προσπάθεια των συνθετών είναι ότι μοιάζει με το διπλανό σχήμα. Προσπαθούν να ισορροπήσουν μια σφαίρα σε μια κυρτή επιφάνεια. Πολλές φορές η σφαίρα κυλάει και πέφτει - η σύνθεση δεν είναι επιτυχημένη - για διάφορους λόγους. Χρειάζεται επίπονη προσπάθεια, αυτοσυγκέντρωση και γνώση.

Η γνώση φαίνεται στην επιλογή των υλικών, των ακτίνων των σφαιρών και της υφής των επιφανειών.
Με σκακιστικούς όρους, η γνώση φαίνεται στην επιλογή των κομματιών, του θέματος που θα εμπεριέχεται και του είδους της σύνθεσης (βοηθητική, μυθική κλπ).

Κι αν η σκακιστική σύνθεση μοιάζει, με την ματιά του λύτη, σαν  ένας λαβύρινθος με πολλές εισόδους, ο συνθέτης έχει φροντίσει να υπάρχει μία και μοναδική διαδρομή προς το κέντρο, μία λύση.

Η μοναδικότητα της λύσης, όπως και η πρωτοτυπία του προβλήματος είναι απόδειξη ότι οι συνθέτες δημιουργούν αντιμαχόμενοι την αταξία, ότι αγωνίζονται ενάντια στην αύξηση της εντροπίας.