Βύρων Ζάππας

Ο Βύρων Ζάππας (Zappas Byron) ήταν ο μοναδικός Έλληνας που είχε γίνει Μεγάλος Διεθνής Μαιτρ στην σύνθεση σκακιστικών προβλημάτων.

Ο Βύρων Ζάππας γεννήθηκε στην Αθήνα στις 06 Δεκεμβρίου 1927 και πέθανε στην Αθήνα στις 05 Ιανουαρίου 2008.

Σπούδασε οικονομικά στην Ανωτάτη Σχολή Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών Αθηνών και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές σε θέματα Λογιστικής και Κοστολόγηση στο London School of Economics. Με υποτροφίες ειδικεύτηκε στα Παιδαγωγικά και την Διοίκηση Σχολείων (στο American University of Beirut, στο California Polytechnic University των ΗΠΑ, στο βρετανικό Bolton College of Education).

Τα περισσότερα χρόνια της επαγγελματικής του ζωής τα διέθεσε στην παιδεία. Εργάστηκε ως καθηγητής σε σχολεία της Κύπρου και, από το 1972 μέχρι την συνταξιοδότησή του το 1987, ως καθηγητής στο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθηνών.

Έμαθε σκάκι σε ηλικία 14 ετών από τον μεγάλο του αδελφό. Αμέσως αναδείχτηκε σε ισχυρό παίκτη και στα 16 του έπαιζε ικανοποιητικά “τυφλό” (blindfold) σκάκι. Του άρεσε να λύνει σκακιστικά προβλήματα και σύντομα έγινε ισχυρός λύτης.
Ξεκίνησε την σύνθεση με στρατηγικά προβλήματα τριών κινήσεων σε Μινιατούρες (επτά το πολύ κομμάτια). Η πρώτη δημοσίευση σύνθεσής του έγινε το 1945 στο περιοδικό ”Ήλιος”. Ο Ι. Κουταλίδης, υπεύθυνος της σκακιστικής στήλης του περιοδικού, υποκίνησε και καλλιέργησε αποφασιστικά τόσο το ταλέντο του Ζάππα, όσο και άλλων νέων συνθετών της εποχής (Νίκος Σιώτης, Δημήτρης Καπράλος). Ο Ζάππας γνωρίστηκε με παλαιότερους Έλληνες συνθέτες (Σπύρος Μπίκος, Βασίλειος Λύρης) και απέκτησε μεγάλο ενδιαφέρον για την σύνθεση.
Η πρώτη διεθνής επιτυχία, που ανέδειξε το μεγάλο ταλέντο του Ζάππα στην σύνθεση, ήρθε το 1949 με ένα πρόβλημα δύο κινήσεων που πήρε το πρώτο βραβείο στην σκακιστική στήλη της εφημερίδας ”Parallèle 50”, που φρόντιζε ο συνθέτης G. Martin.

Στα χρόνια παραμονής του στην Κύπρο ο Ζάππας ασχολήθηκε και με το αγωνιστικό σκάκι. Έλαβε πρώτη φορά μέρος στο Παγκύπριο πρωτάθλημα σκακιού το 1964. Ανακηρύχθηκε πρωταθλητής και κράτησε τον τίτλο για τρία συνεχόμενα χρόνια. Με την Κυπριακή ομάδα έλαβε μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες Σκακιού του Ισραήλ (1964). Για το καλλιτεχνικό σκάκι ανέδειξε νέους συνθέτες (Παντελής Μαρτούδης, Σ. Σταυρινίδης, Γ. Σφήκας και Χρ. Παπαδόπουλος) και με την ομάδα αυτή κατόρθωσε να φέρει την Κύπρο στην 15η θέση στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Σύνθεσης Σκακιστικών Προβλημάτων, που οργάνωσε η Ολλανδία το 1967.

Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα το 1970, διοργάνωνε τακτικές συγκεντρώσεις παλιών και νέων Ελλήνων συνθετών, για συζητήσεις και ανταλλαγή απόψεων πάνω στις εργασίες του καθενός και για μελέτες και αναλύσεις στα σύγχρονα θέματα των προβλημάτων. Με την συμπαράσταση της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας ίδρυσε την Επιτροπή Καλλιτεχνικού Σκακιού, της οποίας έγινε πρόεδρος, και το 1981 με δική του πρωτοβουλία η Ελλάδα έγινε μόνιμο μέλος της επιτροπής της FIDE για Σκακιστικές Συνθέσεις. Στην επιτροπή αυτή αντιπροσώπευσε επίσημα την χώρα μας στα ετήσια συνέδριά της για όσο διάστημα του επέτρεψε η υγεία του.

Έχει δημοσιευμένα, κυρίως σε έντυπα και διαγωνισμούς του εξωτερικού, περισσότερα από 400 προβλήματα. Πάνω από τα μισά έχουν βραβευθεί ή διακριθεί. Τα περισσότερα προβλήματα είναι Ορθόδοξα, αλλά δεν λείπουν Αντίστροφα, Βοηθητικά, Μυθικού σκακιού και Σπουδές.
Αποκορύφωμα της δημιουργικής του φαντασίας αποτέλεσε η επινόηση θέματος, που φέρει το όνομά του. Από τις 18 συνθέσεις του με το θέμα Ζάππας πήρε 5 φορές πρώτο βραβείο, 3 φορές δεύτερο βραβείο, 5 φορές εύφημη μνεία.
Επειδή είχε συγκεντρώσει πάνω από 70 βαθμούς της FIDE (70 βραβευμένα προβλήματα δημοσιευμένα σε FIDE Albums), του απονεμήθηκε το 1993 από την FIDE ο τίτλος του Μεγάλου Διεθνούς Μαιτρ (International Grandmaster, GM).

Για το Καλλιτεχνικό σκάκι έχει δημοσιεύσει, κυρίως σε ξένα περιοδικά, άρθρα και μελέτες και έχει δώσει διαλέξεις σε πολλά ετήσια συνέδρια της Επιτροπής της FIDE για το Σκακιστικό πρόβλημα. Έχει εκδώσει, το 1990, το βιβλίο “Σκακιστικές Συνθέσεις” με επιλεγμένα προβλήματά του με ανάλυση και ερμηνεία θεμάτων. Το βιβλίο αυτό έχει εκδοθεί και στην αγγλική γλώσσα. Στον επαγγελματικό του τομέα υπήρξε επίσης ιδιαίτερα παραγωγικός, ως συγγραφέας τεσσάρων διδακτικών βιβλίων.

---

Με το επόμενο πρόβλημα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το θέμα Ζάππας, που ορίζεται ως εξής :

Θέμα Ζάππας : Ένα τετράγωνο στην περιοχή του μαύρου βασιλιά ελέγχεται από τρεις λευκές δυνάμεις. Υπάρχουν τρεις δοκιμές που αποτυγχάνουν, ως συνέπεια της κυκλικής εξουδετέρωσης των τριών ελέγχων από τα Λευκά και από τα Μαύρα.

	(Πρόβλημα 124) Ζάππας Βύρων (Zappas Byron), “Ο Πύργος”, 1976 Ματ σε 2 #2 (11+13)
[4R3/3s3p/pB4pK/pp1B1pQS/S7/1P1kPP2/1Ppps3/2bb4]

Ο Ζάππας προτιμούσε τα προβλήματα που είχαν πολλές δοκιμές.
Δοκιμές : {1.Re5? / Re6? / Re7? / Ba7? Bxb2!}, {1.Rc8? Sd4!}, {1.Sf4+? Sxf4!}, {1.Sc5+? Sxc5!}, {1.Qf6? Se5!}, {1.Qxf5+? gxf5!}, {1.Qxg6? hxg6!}, {1.Bb7? Bxb2!}, {1.Bc4+? bxc4!}, {1.Be4+? fxe4!}, {1.Bxa5? f4!}.
Ας μελετήσουμε την λύση. Στο πρόβλημα υπάρχει το τετράγωνο διαφυγής e3 του μαύρου βασιλιά Κd3, που ελέγχεται από την Qg5, τον Re8 και τον Bb6.

Έτοιμο παιγνίδι (*) : (Στο έτοιμο παιχνίδι, όπου δεν έχουν παίξει ακόμη τα λευκά, σε αρκετές κινήσεις του μαύρου υπάρχουν έτοιμα ματ).
1...Sd7~ / Se2~ / f4 / b5 / gxh5
2.Sc5# / Sf4# / Be4# / Bc4# / Qxf5#.

Υπάρχει όμως για τα μαύρα η κίνηση 1...Bxb2 για την οποία δεν υπάρχει ματ, αλλά αν ελεγχθεί με ένα λευκό κομμάτι το τετράγωνο c3, τότε ακολουθεί ματ με 2.Sxb2#. Υπάρχουν τέσσερις δυνατότητες, αλλά μόνο μία επιτυγχάνει. Ας δούμε την εξέλιξη, στο εικονικό παιγνίδι μετά τις δοκιμές, και στο πραγματικό παιγνίδι μετά το κλειδί.

Δοκιμές :
{1.Qf6? (αναμονή, αλλά η λευκή Q δεν ελέγχει πλέον το e3)
1...Se5! (διακόπτει τον έλεγχο του λευκού R στο e3, οπότε δεν μπορεί να παιχτεί 2.Sc5# γιατί διακόπτεται και ο έλεγχος του λευκού B στο e3 και μπορεί να διαφύγει εκεί ο μαύρος βασιλιάς 2...Kxe3)},
{1.Rc8? (αναμονή, αλλά ο λευκός R δεν ελέγχει πλέον το e3)
1...Sd4! (διακόπτει τον έλεγχο του λευκού B στο e3, οπότε δεν μπορεί να παιχτεί 2.Sf4# γιατί διακόπτεται και ο έλεγχος της λευκής Q στο e3 και μπορεί να διαφύγει εκεί ο μαύρος βασιλιάς 2...Kxe3)},
{1.Bxa5? (αναμονή, αλλά ο λευκός B δεν ελέγχει πλέον το e3)
1...f4! (διακόπτει τον έλεγχο της λευκής Q στο e3, οπότε δεν μπορεί να παιχτεί 2.Be4# γιατί διακόπτεται και ο έλεγχος του λευκού R στο e3 και μπορεί να διαφύγει εκεί ο μαύρος βασιλιάς 2...Kxe3)}.

Κλειδί: 1.Bd4! (αναμονή, χωρίς να έχουν διακοπεί οι τρεις έλεγχοι πάνω στο e3. Τα πέντε ματ που είδαμε στο έτοιμο παιχνίδι υπάρχουν και επιπλέον...)
1...Bxb2 2.Sxb2#

Βοηθητικά προβλήματα (2)

Είπαμε ότι τα βοηθητικά είναι ετερόδοξα προβλήματα που έχουν διαφορετικό στόχο από τα ορθόδοξα, δηλαδή στα βοηθητικά παίζουν πρώτα τα μαύρα και βοηθούν τα λευκά να επιτύχουν ματ. Θα δούμε τώρα βοηθητικά δίδυμα, βοηθητικά ντούπλεξ, και βοηθητικά σειράς κινήσεων.

α) Δίδυμα βοηθητικά προβλήματα

Εκτός από τις πολλαπλές λύσεις, άλλος τρόπος να δοθεί ποικιλία στο παιγνίδι ενός βοηθητικού είναι η κατασκευή διδύμων προβλημάτων.
Έτσι, από ένα διάγραμμα προκύπτουν περισσότερα προβλήματα με μικρές διαφορές, όπως είναι η μετακίνηση ενός κομματιού από μία θέση σε άλλη, η προσθήκη ή η αφαίρεση ενός κομματιού, η αλλαγή κατεύθυνσης της σκακιέρας, ή κάποια άλλη διαφοροποίηση.
Δίδυμα υπάρχουν και σε άλλα είδη προβλημάτων, αλλά είναι πολύ συνηθισμένα στα βοηθητικά.

	(Πρόβλημα 97) Φόρσμπεργκ (Henry Forsberg), ”Revista Romana de Şah”, 1935 (α) διάγραμμα : Βοηθητικό σε 2 (β) Αντικατάσταση της Qa6 με Ra6, (-bQa6 +bRa6) (γ) με Ba6, (-bQa6 +bBa6) (δ) με Sa6, (-bQa6 +bSa6) (ε) με μαύρο πιόνι a6, (-bQa6 +bPa6) h#2 (3+2)
[8/8/q7/8/1R4K1/k2S4/8/8]

Το πρόβλημα-97 είναι ένα βοηθητικό δυάρι του Χένρι Φόρσμπεργκ (Henry Forsberg), που διακρίθηκε με το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό εις μνήμην (Memorial Tourney) του συνθέτη Πάουλι (W. Pauly), τα αποτελέσματα του οποίου δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό “Revista Romana de Şah” το 1935. Τα δίδυμα στο πρόβλημα αυτό δημιουργούνται με αντικατάσταση της μαύρης βασίλισσας του a6 με διάφορα κομμάτια. Οι λύσεις των πέντε προβλημάτων είναι :

(α) Με μαύρη Qa6 : Κλειδί: 1.Qf6! Sc5 2.Qb2 Ra4#

(β) Με μαύρο Ra6 : Κλειδί: 1.Rb6! Rb1 2.Rb3 Ra1#

(γ) Με μαύρο Ba6 : Κλειδί: 1.Bc4! Se1 2.Ba2 Sc2#

(δ) Με μαύρο Sa6 : Κλειδί: 1.Sc5! Sc1 2.Sa4 Rb3#

(ε) Με μαύρο Pa6 : Κλειδί: 1.a5! Rb3+ 2.Ka4 Sc5#

---

Βοηθητικά Ντούπλεξ

Μια άλλη μέθοδος να παίρνουμε δυο προβλήματα από μια θέση διαγράμματος είναι το πρόβλημα Ντούπλεξ.

Ντούπλεξ είναι ένα βοηθητικό με δυο λύσεις : στην μία παίζουν τα μαύρα και βοηθούν τα λευκά να τους δώσουν ματ, στην άλλη παίζουν τα λευκά και βοηθούν τα μαύρα να τους δώσουν ματ.

(Ντούπλεξ προβλήματα μπορούν να συντεθούν και με άλλους τύπους προβλημάτων, αλλά στη μεγάλη πλειονότητά τους είναι βοηθητικά).

	(Πρόβλημα 98) Μίλαν Βούξεβιτς (Milan Vukcevich), Πρώτη θέση, Ματς Βουκουρέστι – Βελιγράδι, 1960 Βοηθητικό σε δύο, Ντούπλεξ h#2 duplex (3+3)
[4K2s/3P1P2/4k3/3p4/8/8/8/8]

Το πρόβλημα-98 είναι σύνθεση του Γιουγκοσλάβου Μίλαν Βούξεβιτς (Milan Vukcevich) και πήρε την πρώτη θέση στο Match Βουκουρέστι-Βελιγράδι το 1960. Οι λύσεις είναι :

Παίζουν τα μαύρα : Κλειδί: 1.Sg6! f8=Q 2.Se5 d8=S#.

Παίζουν τα λευκά : Κλειδί: 1.f8=R! Sf7 2.d8=B Sd6#.

Αυτές οι δυο λύσεις σχετίζονται στενά, με δυο κομμάτια από προαγωγή λευκών πιονιών να καλύπτουν τις διαφυγές του μαύρου βασιλιά στην μία λύση, και δυο κομμάτια από προαγωγή λευκών πιονιών να μπλοκάρουν τις διαφυγές του λευκού βασιλιά στην άλλη λύση.
Αφού πετυχαίνει τις τέσσερις προαγωγές, το πρόβλημα είναι ένα Αλουμβάντλουνγκ.

---

Βοηθητικό σειράς κινήσεων

Ένα βοηθητικό πρόβλημα μπορεί να είναι του τύπου σειράς κινήσεων, όπου τα μαύρα παίζουν χωρίς απόκριση από τα λευκά μια σειρά κινήσεων, και μετά τα λευκά κάνουν μια κίνηση που δίνει ματ. Τα μαύρα δεν επιτρέπεται να εκθέσουν τον βασιλιά τους σε απειλή σαχ, ούτε μπορούν να δώσουν σαχ στον λευκό βασιλιά, παρά στην τελευταία τους κίνηση.

	(Πρόβλημα 99) Ντόουσον (T. R. Dawson), ”Fairy Chess Review”, 1947 Σειράς Βοηθητικό σε 17 ser-h#17 (2+2)
[8/8/8/S7/8/8/5p2/k1K5]

Το πρόβλημα-99 είναι ένα σειράς-βοηθητικό πολυκίνητο δεκαεπτά κινήσεων (συντομογραφικά ser-h17#), που συνέθεσε ο Τόμας Ρέινερ Ντόουσον (Thomas Rayner Dawson), και που δημοσιεύτηκε στο "Fairy Chess Review" το 1947.
Ένας αποτελεσματικός τρόπος να λύνει κάποιος πολυκίνητα σειράς-βοηθητικά όπως αυτό είναι να προσπαθεί να φανταστεί μια θέση, στην οποία τα μαύρα θα μπορούσαν να γίνουν ματ, και μετά να προσπαθεί “να φέρει” αυτή την θέση.
Εδώ, που υπάρχει μόνο ένας ίππος, ο μόνος τρόπος να γίνουν ματ τα μαύρα είναι να είναι ο βασιλιάς τους στην γωνία a1 και με ένα ακόμη μαύρο κομμάτι στο a2, ώστε να επιτραπεί ένα ματ με Sb3. Ο λευκός βασιλιάς είναι στο c1, οπότε το μαύρο κομμάτι δεν μπορεί να είναι ίππος γιατί θα απειλούσε σαχ από το a2. Το ματ δίνεται από το b3, άρα το μαύρο κομμάτι στο a2 δεν θα είναι αξιωματικός ή βασίλισσα, για να μην πάρει τον ίππο. Άρα η προαγωγή θα δώσει πύργο.
Η ανάγκη να αποφευχθεί η έκθεση του λευκού βασιλιά σε σαχ σημαίνει ότι υπάρχει μόνο ένας τρόπος λύσης, με τον μαύρο βασιλιά να πηγαίνει μέχρι την μέση της σκακιέρας και να επιστρέφει.
Η λύση είναι :

Κλειδί: 1.Ka2! 2.Ka3 3.Kb4 4.Kc3 5.Kd3 6.Ke2 7.Ke1 8.f1=R 9.Rf2 10.Ke2 11.Kd3 12.Kc3 13.Kb4 14.Ka3 15.Ka2 16.Ka1 17.Ra2 Sb3#
(ή συντομογραφικά 1.Ka2 - a3 - b4 - c3 - d3 - e2 - e1 8.f1=R 9.Rf2 10.Ke2 - d3 - c3 - b4 - a3 - a2 - a1 17.Ra2 Sb3#)

---

Άλλοι τύποι βοηθητικών προβλημάτων

Τα βοηθητικά, όπως και τα άλλα προβλήματα, μπορούν να συντεθούν με Μυθικά κομμάτια (Fairy pieces) ή με κανόνες Μυθικού σκακιού (Fairy chess), όπως είναι η Κίρκη (Circe chess), το Σκάκι πλέγματος (Grid chess) ή το Σκάκι περιπόλου (Patrol chess).
Κάθε παραλλαγή μπορεί να συνδυασθεί με κάποια άλλη, οπότε υπάρχει τεράστιο πεδίο εφαρμογής ποικίλων ιδεών.

Βοηθητικά προβλήματα (1)

Στην σημερινή ανάρτηση παρουσιάζουμε (σε συνεργασία με τον Διεθνή Μαιτρ Χάρη Φουγιαξή) άλλη κατηγορία ετερόδοξων προβλημάτων, τα βοηθητικά, όπου οι δύο αντίπαλοι (λευκός και μαύρος) συνεργάζονται. Με εξαίρεση την συνεργασία των δύο πλευρών, όλες οι κινήσεις πρέπει να είναι νόμιμες σύμφωνα με τους κλασσικούς σκακιστικούς κανόνες.

Βοηθητικό (helpmate) είναι ένα πρόβλημα στο οποίο τα μαύρα παίζουν πρώτα και βοηθούν τα λευκά να δώσουν ματ μέσα σε ορισμένες κινήσεις.

Για παράδειγμα, σε ένα βοηθητικό δυάρι (συντομογραφικά h#2), η λύση αποτελείται κινήσεις Μ – Λ – Μ – Λ, δηλαδή από την πρώτη κίνηση των μαύρων (το κλειδί), μια απάντηση των λευκών, την δεύτερη κίνηση των μαύρων, και μετά την δεύτερη απάντηση των λευκών που δίνουν ματ, (ή αλλιώς 1.B1 W1 2.B2 W2#).

	(Πρόβλημα 95) Μασλάρ (Z. Maslar), Δεύτερο βραβείο, ”Die Schwalbe”, 1981 Παίζουν τα μαύρα και βοηθούν τα λευκά να κάνουν Ματ σε 8 κινήσεις h#8 (2+3)
[8/8/S7/8/8/6q1/3K2k1/3b4]

Το πρόβλημα-95 είναι ένα πολυκίνητο βοηθητικό του Ζντράβκο Μασλάρ (Zdravko Maslar), βραβευμένο στο ”Die Schwalbe” το 1981. Ο μαύρος βασιλιάς πηγαίνει στο a1 για να γίνει ματ, ενώ ο λευκός βασιλιάς προσπαθεί να του επιτρέψει να περάσει.

Ας σημειωθεί ότι στις λύσεις των βοηθητικών αναγράφεται πρώτη η κίνηση των μαύρων, που είναι το αντίθετο από αυτό που ορίζεται στα άλλα προβλήματα. Η λύση είναι:

Κλειδί: 1.Kf3! Kd3
2.Bb3 Kc3
3.Ke4+ Kd2 (παρατηρούμε την κίνηση του λευκού K, που λέγεται τρίγωνο του βασιλιά)
4.Kd4 Ke2
5.Kc3 Sb4
6.Kb2 Kd2
7.Ka1 Kc1
8.Ba2 Sc2#

---

Στα πρώτα χρόνια της ανάπτυξής τους, κατά την περίοδο 1930-50, τα βοηθητικά είχαν συνήθως μία φάση φαινομενικού (έτοιμου) παιχνιδιού (κατά την οποία παίζουν πρώτα τα λευκά) και μία πλήρη λύση (με τα μαύρα να ξεκινούν τη σειρά των κινήσεων). Αυτό πρέπει μάλλον να αποδοθεί στην προσπάθεια των παλαιότερων συνθετών να προσαρμόσουν στα βοηθητικά έννοιες των ορθόδοξων προβλημάτων. Ένα πολύ όμορφο παράδειγμα είναι η, κάπως μεταγενέστερη, σύνθεση του Γεωργιανού Μεγάλου Μαιτρ (GM) Ιοσίφ Κρικέλι (Iosif Krikheli) εξειδικευμένου στα πολυκίνητα και στα βοηθητικά.

	(Πρόβλημα 146) Ιοσίφ Κρικέλι (Iosif Krikheli) Πρώτο Βραβείο, Sahovski glasnik, 1963 (Υπάρχει έτοιμο παιγνίδι). Παίζουν τα μαύρα και βοηθούν τα λευκά να κάνουν Ματ σε 3 κινήσεις * h#3 (5+7)
[8/8/7k/7s/7s/p7/P5pR/K3BBrr]

Φάση έτοιμου παιγνιδιού (*) : 1...Bd3 2.Sf5 Bb1 3.Sg7 Bd2#
Φάση πραγματικού παιγνιδιού : Κλειδί 1.Sf4! Bd2 2.Kh5 Bc1 3.Sg6 Be2#

Εδώ έχουμε το συνδυασμό δύο ημι-καρφωμάτων (half-pins), ενός μαύρου κι ενός λευκού. Οι δύο μαύροι ίπποι αναλαμβάνουν εναλλάξ να μπλοκάρουν ένα τετράγωνο του βασιλιά, ενώ οι λευκοί αξιωματικοί παίρνουν θέση στις διαγώνιες φροντίζοντας να ξεκαρφώσουν ο ένας τον άλλο. Τα ματ είναι χαμαιλέων ηχώ και μοντέλα.


Με την πάροδο των χρόνων, οι συνθέτες διαπίστωσαν ότι το φαινομενικό παιχνίδι λειτουργούσε ως περιοριστικός παράγοντας στη φαντασία τους. Απαιτείται μία συγκεκριμένη τεχνική για να κατασκευάσει κάποιος ένα τέτοιο πρόβλημα (π.χ. δεν μπορούν να υπάρχουν μαύρα κομμάτια ελεύθερα να παίξουν μια τυχαία πρώτη κίνηση που διατηρεί το φαινομενικό παιχνίδι, αφού κάτι τέτοιο θα ήταν "τρύπα"), και συχνά οι θέσεις είναι "φορτωμένες". Συνειδητοποίησαν ότι είναι σαφώς ανώτερη η παρουσίαση του περιεχομένου σε δύο (ή περισσότερες) λύσεις, αφού έτσι διευκόλυναν το έργο της κατασκευής και ταυτόχρονα κέρδιζαν μία κίνηση των μαύρων.

---

Ιδιαιτερότητες βοηθητικών προβλημάτων

Επειδή οι δυο πλευρές συνεργάζονται, το παιγνίδι στα βοηθητικά είναι απλούστερο από το παιγνίδι στα ορθόδοξα. Στα ορθόδοξα τα λευκά παίζουν πρώτα και προσπαθούν να δώσουν ματ στα μαύρα που αντιστέκονται. Με κάθε κίνηση των λευκών μπορεί να υπάρχουν πολλές αμυντικές απαντήσεις των μαύρων, και επομένως πολλές βαριάντες. Στα βοηθητικά, και τα μαύρα και τα λευκά έχουν μοναδική κίνηση όταν έρχεται η σειρά τους να παίξουν.

Αξίζει να σημειωθεί ότι όσα έχουν αναφερθεί για το κλειδί των ορθόδοξων προβλημάτων δεν εφαρμόζονται στα βοηθητικά. Έτσι, η πρώτη μαύρη κίνηση μπορεί κάλλιστα να κόβει ένα λευκό κομμάτι, ή να δίνει σαχ. Και αυτό είναι πολύ λογικό. Μια τέτοια κίνηση αυξάνει το παράδοξο του προβλήματος : γιατί ο μαύρος που θέλει να βοηθήσει, να αφαιρεί κομμάτι, ή να επιτίθεται στο λευκό βασιλιά;

Ορισμένοι επιπρόσθετοι κανόνες που ισχύουν στα βοηθητικά είναι οι εξής :

>> Σε όλες τις φάσεις του προβλήματος, στην τελική εικόνα του ματ πρέπει να συμμετέχουν (να είναι απαραίτητα) όλα τα λευκά κομμάτια που βρίσκονται σ' αυτή τη θέση. Ο βασιλιάς και τα πιόνια εξαιρούνται.
(Υποχρεωτικός κανόνας).

>> Ο λευκός δεν πρέπει να κόβει μαύρα κομμάτια, αλλά είναι ανεκτό να κόβει μαύρα πιόνια.
(Ο κανόνας αυτός δεν είναι απαράβατος, αλλά ένα κόψιμο κομματιού μειώνει κατά πολύ την αξία του προβλήματος).

>> Δεν πρέπει να επαναλαμβάνονται οι ίδιες κινήσεις, με την ίδια σειρά, π.χ. ίδια δεύτερη μαύρη κίνηση και στις δύο λύσεις.
(Η εφαρμογή αυτού του κανόνα είναι χαλαρή και εξαρτάται, πολλές φορές, από τον αριθμό κινήσεων του προβλήματος. Έτσι, σε ένα h#2 μια τέτοια επανάληψη μειώνει κατά πολύ την "ποικιλία" του προβλήματος και είναι σχεδόν πάντα κατακριτέα, όμως στα βοηθητικά 3 και περισσοτέρων κινήσεων, μπορεί και να μην ενοχλεί).

Για να εισαχθούν περισσότερες από μία σειρές κινήσεων σε ένα πρόβλημα, έχουν χρησιμοποιηθεί διάφορες μέθοδοι. Η πιο άμεση είναι να έχει δυο λύσεις το πρόβλημα.
Τα βοηθητικά επιτρέπεται να έχουν περισσότερες από μία λύσεις (αν αυτό καθορίζεται), οι οποίες να συνδέονται με μια εσωτερική σχέση, ένα κοινό θέμα. Οι λύσεις θα συμπληρώνουν η μία την άλλη με κάποιο τρόπο (ομοστρατηγικές), και θα είναι ανάλογες ή εντελώς αντίθετες.
Κάθε λύση μπορεί να θεωρηθεί διαφορετική φάση παιγνιδιού.
Αν υπάρχουν περισσότερες λύσεις, ο συνθέτης πρέπει να το δηλώνει στην εκφώνηση. Αν δεν αναφέρεται κάτι εκεί, τότε το πρόβλημα έχει μόνο μία λύση.

	(Πρόβλημα 96) Κρις Φέδερ (Chris Feather), ”Schach”, 1975 Παίζουν τα μαύρα και βοηθούν τα λευκά να κάνουν Ματ σε 2 κινήσεις Υπάρχουν δύο λύσεις h#2 (5+9) 2.1.1.1
[1RrB2b1/8/4s3/2s3p1/2K2b2/1p1rk3/6BR/8]

Το πρόβλημα-96 είναι ένα βοηθητικό δυάρι με δυο λύσεις, που το έχει συνθέσει ένας ειδικός στα βοηθητικά, ο Κρις Φέδερ (Chris Feather). (Ο συμβολισμός 2.1.1.1 στην εκφώνηση σημαίνει ότι υπάρχουν δυό κλειδιά (δυό πρώτες κινήσεις), αλλά από εκεί και πέρα όλες οι κινήσεις είναι μοναδικές). Οι δύο λύσεις είναι :

Κλειδί: 1.Bxb8! Bd5 2.Sc7 Bxg5#
Κλειδί: 1.Rdxd8! Bc6 2.Sd7 Rxb3#

Οι δυο σειρές κινήσεων είναι στενά συνδεδεμένες, επειδή έχουν το ίδιο σχέδιο:
(α) Πρώτα τα μαύρα παίρνουν το λευκό κομμάτι που δίνει ματ στην άλλη λύση, (είναι το θέμα Ζίλαχι), ανοίγοντας ταυτόχρονα την γραμμή πάνω στην οποία θα δοθεί το ματ.
(β) Μετά τα λευκά μετακινούν έναν Αξιωματικό για να κλείσουν μια γραμμή, ώστε η επόμενη κίνηση των μαύρων να μη δίνει σαχ.
(γ) Η δεύτερη κίνηση των μαύρων κλείνει μια άλλη γραμμή, ώστε να μη μπορούν να παρεμποδίσουν με ένα κομμάτι τους το ματ που θα δώσουν τα λευκά.
(δ) Μετά τα λευκά, κινούμενα αντιπαράλληλα με την κίνηση του μαύρου κλειδιού, δίνουν ματ.

Θέμα Ζίλαχι (Zilahi) : τα μαύρα παίρνουν το λευκό κομμάτι που δίνει ματ στην άλλη λύση.

---

Δείτε σελίδα για βοηθητικά προβλήματα, στον ιστοχώρο της Αγγλικής Εταιρείας Σκακιστικών Προβλημάτων.

2008-03-15, Διαγ. Λύσης, Πτολεμαΐδα

Ο ομοσπονδιακός Μαιτρ Σπύρος Ιλαντζής μας έστειλε την παρακάτω ανταπόκριση.

Το 9ο Ατομικό Πρωτάθλημα Κεντρο-Δυτικής Μακεδονίας έγινε στην Πτολεμαΐδα, το τετραήμερο 13-16 Μαρτίου. Διοργανωτές ήσαν η Ένωση Σκακιστικών Συλλόγων Κεντρο-Δυτικής Μακεδονίας (Ε.Σ.Σ.ΚΕ.ΔΥ.Μ.) και τα τρία σκακιστικά σωματεία της πόλης, ο Σ.Ο.Π. ”Πτολεμαίος”, ο Σ.Α.Π. ”Σκακιστάκος” και ο ”Δούρειος Ίππος”. (Δείτε περισσότερα εδώ).

Παράλληλα με το Πρωτάθλημα αγωνιστικού σκακιού, έγιναν διάφορες εκδηλώσεις, μεταξύ των οποίων και ο 2ος Διαγωνισμός Λύσης της Ε.Σ.Σ.ΚΕ.ΔΥ.Μ. (του 2008), με περίπου είκοσι συμμετοχές! Είχε προηγηθεί και εισαγωγική ομιλία του Σπύρου Ιλαντζή για το Καλλιτεχνικό Σκάκι, με παρουσίαση θεμάτων, την οποία παρακολούθησαν πάνω από 30 άτομα κι’ ανάμεσά τους πολλά παιδιά!

Στον ΕΣΣΚΕΔΥΜ-2-ΔΛ-2008 τέθηκαν 6 προβλήματα, (πέντε ορθόδοξα προβλήματα και μία σπουδή), με 5 βαθμούς ανά πρόβλημα προκύπτει μέγιστο βαθμών: 30. Ορίστηκε μέγιστο χρόνου: μιάμιση ώρα.
Η βαθμολογία των δέκα πρώτων:
1) Ρόμπας Στέργιος (Γιαννιτσά) 23.5 βαθμοί (χρόνος 01:24’),
2) Κούρτης Χαρίτων (Σ.Ο. Πτολεμαΐδας) 21.5 β. (01:30’),
3) Κωδούνας Γιώργος (''Σκακιστάκος'' Πτολεμαΐδας) 15.5 β. (01:25’),
4) Σπυρλιάδης Αχ. (Θεσ/νίκη) 15 β. (01:12’),
5) Γκουδέρης Δ. (Γιαννιτσά) 15 β. (01:15’),
6-7) Τριανταφυλλίδης Αθ. (Βέροια), Πανίδης Κ. (''Σκακιστάκος'' Πτολεμαΐδας), 15 β., (01:30’),
8) Μίτσης Γιάν. (Λ.Π. Φλώρινας) 12 β., (01:30’), (περυσινός νικητής)
9) Τσιλουχάς Βασ. (Π.Σ.Σ. Κηφισιά Σερρών) 11 β., (01:11’),
10) Μηνάς Ιω. (Σ.Ο. Πτολεμαΐδας) 7 β., (01:30’)

Αξίζει να αναφερθεί και η –εκτός συναγωνισμού- πολύ καλή εμφάνιση του Κ. Αλεξίου, που συγκέντρωσε 20 β. (01:23’).

Τα προβλήματα που τέθηκαν στον διαγωνισμό ήσαν τα εξής:

	(Πρόβλημα 140) Χίλι (Frank Healy), Family Herald, 1858 Παίζουν τα λευκά και κάνουν Ματ σε 2 κινήσεις #2 (5+1)
[8/4KQ2/8/8/4k3/4P3/1B6/2S5]

	(Πρόβλημα 141) Γκίγκολντ (Fritz Giegold), Hofer Anzeiger, 1916 Παίζουν τα λευκά και κάνουν Ματ σε 2 κινήσεις #2 (8+2)
[8/8/4pB2/6P1/4k3/4PR1P/3K2P1/3B4]

	(Πρόβλημα 142) Ναβόν (Navon Em.), Variantim, 2005 Παίζουν τα λευκά και κάνουν Ματ σε 2 κινήσεις #2 (7+5)
[2K5/5p2/Q1S1R3/2Skp3/5q1b/B7/4B3/8]

	(Πρόβλημα 143) Χίλι (Frank Healy), 1863 Παίζουν τα λευκά και κάνουν Ματ σε 3 κινήσεις #3 (5+6)
[b1S4s/Q1pp4/8/S2k1K2/8/1P6/5s2/8]

	(Πρόβλημα 144) Λόιντ (Sam Loyd), "N. Y. Albion", 1858 Παίζουν τα λευκά και κάνουν Ματ σε 3 κινήσεις #3 (4+5)
[5S1k/5Ppp/8/8/2Q3p1/8/8/b6K]

	(Πρόβλημα 145) Γκορμπούνοβ (G. Gorbunov), Platov Centenary Ty, 1982 Παίζουν τα λευκά και κάνουν ισοπαλία = (4+3)
[8/K5S1/6B1/3kP3/4p3/8/7p/8]

---

Λύσεις των προβλημάτων του διαγωνισμού

Πρόβλημα-140, Χίλι
Πολλές δοκιμές: {1.Qe6+? Kf3!}, {1.Qf2? / Qf4+? Kd5!}, {1.Qf3+? / Qh5? / Ke8? / Kd7? / Ke6? / Kd8? / Kf8? / Kd6? / Ba1? / Bh8? / Bg7? / Bc3? / Ba3? Kxe3!}.
Κλειδί: 1.Be5!
1...Kxe3 2.Qf4#
1...Kxe5 2.Qe6#


Πρόβλημα-141, Γκίγκολντ
Δοκιμές: {1.Rf4+? / Ba4? / Bc2+? Kd5!}, {1.Bb3? e5!}.
Κλειδί: 1.Rf5! ( > 2.Re5# / Bc2#)
1...Kxf5 2.Bc2#
1...e5 2.Rxe5#
1...exf5 2.Bf3#

(Δες βιογραφικό σημείωμα για τον Γκίγκολντ εδώ).

Πρόβλημα-142, Ναβόν
Δοκιμές: {1.Rxe5+? Qxe5!}, {1.Rd6+? Kxd6!}, {1.Sb4+? Kd4!}, {1.Sd4? fxe6!}, {1.Se7+? Bxe7!}, {1.Qd3+? Qd4!}, {1.Qc4+? / Bc4+? Qxc4!}, {1.Bf3+? Qxf3!}.
Κλειδί: 1.Se4! ( > 2.Qc4#)
1...Qc1 2.Rxe5#
1...Qxe4 2.Rd6#
1...Kxe6 2.Se7#
1...Kxe4 2.Qd3#
Όμορφο κλειδί, θυσιάζει ταυτόχρονα τον Se4 και τον Re6 και δίνει στον μαύρο βασιλιά κι άλλη διαφυγή, (στο έτοιμο παιγνίδι είχε το d6, μετά το κλειδί έχει τα e4 και e6).


Πρόβλημα-143, Χίλι
Δοκιμές: {1.Qe3? / Sc4? Sg6!}, {1.Se7+? Kd6!}, {1.Qd4+? Kxd4!}, {1.Qa6? / Qxc7? Kd4!}, {1.Qc5+? Kxc5!}, {1.Sb7? Bxb7!}, {1.b4? Se4!}.
Κλειδί 1.Sc6! ( > 2.Sb4# / S6e7#)
1...Kxc6 2.Qa6+ Kc5 / Kd5 3.Qc4# (πρότυπο (model) ματ)
1...dxc6 2.Qa4 ( > 3.Qc4#) c5 3.Qd7#
1...Bxc6 2.Se7+ Kd6 3.Qa3#


Πρόβλημα-144, Λόιντ
Δοκιμές: {1.Se6? h6!}, {1.Sg6+? hxg6!}, {1.Qd3? / Qc2? / Qe4? g6!}.
Κλειδί 1.Qf1! ( > 2.Qb1 ( > 3.Qxh7# ) g6 3.Qxa1#)
1...Bf6 2.Qf5 ( > 3.Qxh7#) g6 3.Qxf6# (η βασίλισσα καταδιώκει τον μαύρο B)
1...Be5 2.Qf5 ( > 3.Qxh7#) g6 3.Qxe5#
1...Bd4 2.Qd3 ( > 3.Qxh7#) g6 3.Qxd4#
1...Bc3 2.Qd3 ( > 3.Qxh7#) g6 3.Qxc3#
1...g3 2.Sg6+ hxg6 3.Qh3#


Πρόβλημα-145, Γκορμπούνοβ
Κλειδί 1.Sh5! e3
(αν 1...Kxe5 2.Sg3 =, ή αν 1...h1=Q 2.Bxe4+! Qxe4 (δεν σώνεται ούτε με 2...Kxe4 3.Sg3+ =) 3.Sf6+ =)
2.Sg3 e2
(αν 2...h1=Q 3.Be4+ Qxe4 4.Sxe4 e2 (κι αν 4...Kxe5 5.Sc3 =, ή αν 4...Kxe4?? 5.e6 e2 6.e7 e1=Q 7.e8=Q+ και τα λευκά νικούν!) 5.Sc3+ =)
3.Sxe2 h1=Q
4.Be4+!! Qxe4
(αν 4...Kxe4 5.Sg3+ =)
5.Sc3+ =

Συνεργασία B και S, που καταλήγει σε ταυτόχρονη απειλή του βασιλιά και της βασίλισσας.

Μαξιμούμερ

Στα ετερόδοξα προβλήματα είπαμε ότι ισχύουν άλλοι στόχοι και άλλες συνθήκες κινήσεων, σε σύγκριση με όσα ισχύουν στα ορθόδοξα προβλήματα και στο αγωνιστικό σκάκι.
Εδώ περιγράφουμε την συνθήκη Μαξιμούμερ, που επηρεάζει τον τρόπο κίνησης κομματιών (και πιθανώς καθορίζει ακριβώς ποιό κομμάτι πρέπει να κινηθεί).

Συνθήκη Μαξιμούμερ (Maximummer condition) : Τα κομμάτια κάνουν πάντοτε την μέγιστη γεωμετρικά κίνηση από όσες διαθέτουν, (και σε περίπτωση που έχουν δύο ή περισσότερες μέγιστες, μπορούν να επιλέξουν ποια θα παίξουν). Αν δεχτούν σαχ, πρέπει να αμυνθούν με την μέγιστη κίνηση που θα τα απαλλάξει από το σαχ. Οι αποστάσεις μετριούνται από το κέντρο του τετραγώνου αναχώρησης μέχρι το κέντρο του τετραγώνου άφιξης.

Συνθήκη Μαύρο Μαξιμούμερ (Black Maximummer condition) : είναι μαξιμούμερ όπου μόνο τα μαύρα έχουν την υποχρέωση της μέγιστης γεωμετρικά κίνησης.

	(Πρόβλημα 94) Χάγκεμαν (Wilhelm Hagemann), Πρώτο βραβείο, ”Schach-Echo”, 1963 Αντίστροφο τριάρι, μαύρο μαξιμούμερ s#3 black maximummer (6+5)
[8/6k1/8/3q4/P2P4/4p3/PKp3P1/s3Q3]

Το μαξιμούμερ συνηθίζεται στα αντίστροφα προβλήματα, όπου τα λευκά εξαναγκάζουν τα μαύρα να δώσουν ματ. Τα λευκά έχουν καλύτερο έλεγχο των απαντήσεων των μαύρων στα μαξιμούμερ, παρά στα άλλα αντίστροφα.
Στο πρόβλημα-94 του Χάγκεμαν βλέπουμε την μαύρη βασίλισσα να κινείται στις τέσσερις βαριάντες της λύσης σε σχήμα μεγάλου Χ, που το λέμε μεγάλο αστέρι της βασίλισσας.

Υπάρχουν μερικές δοκιμές: {1 g4? Qh1!}, {1 g3? Qh1!}, {1 Qg3+? Qg5!}, {1 Qb1? Qa8!},
και η λύση είναι:
Κλειδί: 1.Qb4! (zz, τσούκτσβανγκ)
1...Qxa2+ 2.Kc3 (zz) Qg8 3.Qb3 Qxb3#
1...Qxg2 2.Kc1 (zz) Qa8 3.Qb2 Qh1#
1...Qg8 2.Kc1 (zz) Qxa2 3.Qb3 Sxb3#
1...Qa8 2.Qf8+ Qxf8 3.Kc1 Qa3#

---

Για όσους θέλουν συγκεκριμένα στοιχεία για τις αποστάσεις, σημειώνουμε τα εξής:
Ένα βήμα Πύργου, όπως η κίνηση Ra1-a2, έχει μήκος 1.
Ένα βήμα Αξιωματικού, όπως η κίνηση Ba1-b2, έχει μήκος 1,414 (τετραγωνική ρίζα του 2).
Ένα βήμα Ίππου, όπως η κίνηση Sa1-b3, έχει μήκος 2,236 (τετραγωνική ρίζα του πέντε).
Η κίνηση a1-f6 (πέντε βήματα Αξιωματικού) έχει μήκος 7,07 ενώ η κίνηση a1-a8 (εφτά βήματα Πύργου) με μήκος 7 είναι μικρότερη.
Το μικρό ροκέ 0-0 έχει μήκος 4 και το μεγάλο ροκέ 0-0-0 έχει μήκος 5.

Αντίστροφα προβλήματα (2)

Συνεχίζουμε με αντίστροφα προβλήματα, όπου παίζουν τα λευκά και εξαναγκάζουν τα μαύρα να κάνουν ματ, ενώ τα μαύρα αντιστέκονται.

	(Πρόβλημα 92) Γιόργκενσεν (W. Jørgensen), Πρώτο βραβείο, ”Die Schwalbe“, 1952 Παίζουν τα λευκά και αναγκάζουν τα μαύρα να κάνουν Ματ σε 3 κινήσεις s#3 (14+11)
[2b2Ksq/RP1BP1rr/7b/4p1p1/1S2k1P1/3s2P1/1pQPP3/SR4B1]

Υπάρχουν τρεις δοκιμές: {1.e8=Q? bxa1=Q!}, {1.Bf5+? Bxf5!}, {1.exd3+? Kf3!}.
Κλειδί: 1.e8=B! (τσούκτσβανγκ)

Αν 1...bxa1=Q
2.bxc8=S Qd4 (όπου αλλού παίξει η Qa1 κόβεται, και η κίνηση του μαύρου δίνει ματ)
3.Sd6+ Qxd6#.

Αν 1...bxa1=R
2.bxc8=B Ra6 (όπου αλλού παίξει ο Ra1 κόβεται, και η κίνηση του μαύρου δίνει ματ)
3.Bxa6 (και η κίνηση του μαύρου δίνει ματ. Όχι [3.Rxa6?] γιατί, μετά από Re7+, ο Ra6 μπορεί να κόψει τον Bh6).

Αν 1...bxa1=B
2.bxc8=R Bd4 (όπου αλλού παίξει ο Ba1 κόβεται και η κίνηση του μαύρου δίνει ματ)
3.Rc4 (και η κίνηση του μαύρου δίνει ματ).

Αν 1...bxa1=S
2.bxc8=Q Sxc2 / Sb3
3.Qxc2 / Rxb3 (και η κίνηση του μαύρου δίνει ματ).

Στο πρόβλημα-92 είδαμε διπλό αλουμβάντλουνγκ και πάρσιμο του προαγόμενου μαύρου στην τρίτη κίνηση.

	(Πρόβλημα 93) Νικολάι Αργκούνοβ (Nikolai Argunow) ”Schachmatnaja Komposizija”, 07-08/1999 (Έχει έτοιμο παιγνίδι). Αντίστροφο δυάρι. * s#2 (11+8)
[2S2bBR/4P1k1/7p/2S2p1P/3p1P2/1PpP4/2Kp4/1s1R4]

Φάση Πρώτη : (*)
1...Kxh8 2.exf8=Q Sa3#
1...Kf6 2.exf8=B Sa3 #

Φάση Τελική : Κλειδί: 1.Se6+!
1...Kxh8 2.exf8=R Sa3#
1...Kf6 2.exf8=S Sa3#

Ο συνθέτης Αργκούνοβ πετυχαίνει τις τέσσερις προαγωγές στο τετράγωνο f8, (θέμα αλουμβάντλουνγκ), σε δύο φάσεις. Το κλειδί είναι σαχ, που δεν θεωρείται ενοχλητικό για αντίστροφο πρόβλημα.

Αντίστροφα προβλήματα (1)

Η σημερινή ανάρτηση είναι η πρώτη που περιέχει αντίστροφα προβλήματα. Τα αντίστροφα προβλήματα (όπως και τα βοηθητικά, τα μυθικά κλπ) είναι ετερόδοξα προβλήματα. Τα αντίστροφα διαφέρουν από τα ορθόδοξα στον στόχο.

Αντίστροφο (selfmate) είναι ένα σκακιστικό πρόβλημα όπου τα λευκά, που παίζουν πρώτα, πρέπει να εξαναγκάσουν τα μαύρα να δώσουν ματ μέσα σε ορισμένο πλήθος κινήσεων, ενώ τα μαύρα αγωνίζονται να το αποφύγουν αυτό.

	(Πρόβλημα 90) Βόλφγκανγκ Πάουλι (Wolfgang Pauly), 1912 Παίζουν τα λευκά και αναγκάζουν τα μαύρα να κάνουν Ματ σε 2 κινήσεις s#2 (10+4)
[KB3S2/P1P1p1P1/5P1k/4P2p/7P/8/6B1/7b]

Το πρόβλημα-90 είναι ένα σχετικά απλό παράδειγμα αντίστροφου προβλήματος. Το συνέθεσε ο Βόλφγκανγκ Πάουλι (Wolfgang Pauly), δημοσιεύτηκε στο βιβλίο "Η θεωρία της προαγωγής των πιονιών" ("The Theory of Pawn Promotion") το 1912, και είναι αντίστροφο δυάρι : τα λευκά παίζουν πρώτα και υποχρεώνουν τα μαύρα να δώσουν ματ σε δύο το πολύ κινήσεις.
Μέσα σε δυό κινήσεις μόνο ο μαύρος αξιωματικός θα μπορούσε να δώσει ματ. Αν τα λευκά δεν αφήσουν άλλη επιλογή στα μαύρα παρά να παίξουν Bxg2#, το πρόβλημα έχει λυθεί.
Τα λευκά θα μπορούσαν να δοκιμάσουν :
(1) να κινήσουν τον αξιωματικό, αλλά αυτό δεν είναι καλό, επειδή επιτρέπει στα μαύρα να παίξουν κι αυτά τον αξιωματικό τους χωρίς πάρσιμο, καθυστερώντας το ματ πέρα από την δεύτερη κίνηση
(2) να κινήσουν τον ίππο, αλλά έτσι επιτρέπουν στον μαύρο βασιλιά να κινηθεί
(3) να κάνουν προαγωγές 1.g8=Q ή 1.g8=R, που δεν είναι καλές γιατί, μετά από το 1...Bxg2+, το κομμάτι που προέκυψε από την προαγωγή μπορεί να αμυνθεί με 2...Qxg2 ή 2...Rxg2
(4) να κάνουν προαγωγή 1.g8=S+, που δίνει σαχ και κάνει ματ τα μαύρα, το οποίο είναι εντελώς λάθος για αντίστροφο πρόβλημα
(5) να κάνουν προαγωγή 1.g8=B, που δεν είναι επίσης καλό, αφού μετά τις κινήσεις 1...gxf6 2.exf6 Bxg2, ο λευκός αξιωματικός μπορεί να παρεμβληθεί με 3.Bd5.
(6) να παίξουν 1.e6?? exf6! / f5!
(7) να παίξουν Δοκιμές : {1.fxe7? / f7 Kxg7!}.

Η κίνηση με την οποία τα λευκά μπορούν να εξαναγκάσουν τα μαύρα να δώσουν ματ σε δύο το πολύ κινήσεις είναι:
Κλειδί: 1.c8=S!
(μόνο προαγωγή σε ίππο, επειδή οποιοδήποτε άλλο κομμάτι θα μπορούσε να παρεμβληθεί στην διαγώνιο h1-a8 μετά την κίνηση Bxg2. Υπάρχουν δυο βαριάντες, η απλή...)
1...exf6 2.exf6 Bxg2# (... και η πιο πονηρή...)
1...e6 2.g8=B Bxg2# (... που είναι αποτελεσματική μόνο επειδή η διαδρομή του B προς το d5 μπλοκαρίστηκε με την κίνηση των μαύρων 1...e6).

---

Άλλα είδη αντίστροφων προβλημάτων

Υπάρχει το είδος Ρεφλέξ-ματ (reflexmate), στο οποίο τα λευκά υποχρεώνουν τα μαύρα να δώσουν ματ, με την επιπρόσθετη συνθήκη ότι αν κάποια πλευρά μπορεί να δώσει ματ στην κίνηση, πρέπει να το κάνει. Όταν η συνθήκη αυτή ισχύει μόνο για τα μαύρα, το πρόβλημα είναι Ημι-ρεφλέξ-ματ (semi-reflexmate).

Υπάρχει το είδος Μαύρο Μαξιμούμερ (black maximummer), στο οποίο τα μαύρα πρέπει πάντοτε να κάνουν την μακρύτερη γεωμετρικά κίνηση από όσες μπορούν να κάνουν. Το μήκος μετριέται από κέντρο τετραγώνου αναχώρησης μέχρι κέντρο τετραγώνου άφιξης. Αν και μπορούμε να συναντήσουμε την συνθήκη μαξιμούμερ σε άλλα είδη προβλημάτων, συνήθως την συναντούμε στα αντίστροφα.
Με τον όρο Μαξιμούμερ (maximummer) χαρακτηρίζουμε τα προβλήματα που είναι και τα λευκά και τα μαύρα υποχρεωμένα να κάνουν την μεγαλύτερη γεωμετρικά κίνηση.

Υπάρχει το είδος Σειράς-αντίστροφο (series-selfmate), ένας τύπος σκακιστικού προβλήματος σειράς, όπου τα λευκά κάνουν μια σειρά κινήσεων χωρίς απόκριση από τα μαύρα και στο τέλος τα μαύρα κάνουν μια κίνηση με την οποία δίνουν αναγκαστικά ματ.

---

Στο επόμενο αντίστροφο πρόβλημα-91, του Ρουντένκο, βλέπουμε τα θέματα των Χ-διαφυγών και των πολλαπλών προαγωγών πιονιού (αλουμβάντλουνγκ).

	(Πρόβλημα 91) Ρουντένκο (V. Rudenko), Πρώτο βραβείο, “F.I.D.E. Tourney”, 1962-3 Παίζουν τα λευκά και αναγκάζουν τα μαύρα να κάνουν Ματ σε 3 κινήσεις s#3 (9+9)
[6BS/1Rp2P2/2Pp4/3k2p1/3p2P1/3S2pp/4P1p1/6Kb]

Υπάρχουν μερικές Δοκιμές : {1.f8=Q+? / f8=S+? Kd5-e4!}, {1.f8=R+? Kxc6!}, {1.Rb3? Ke4!}, {1.Rb4? Ke4!}.
Κλειδί: 1.Rb2! (τσούκτσβανγκ)
1...Kc4 2.f8=Q+ d5 3.Qa3 h2#
1...Ke4 2.f8=R Ke3 3.Bd5 h2#
ή 2...d5 3.Rf3 h2#
1...Κe6 2.f8=Β+ Κf6 3.Βd5 h2#
1...Kc6 2.f8=S d5 3.Sf7 h2#

---

Μια σελίδα για αντίστροφα προβλήματα, στον ιστοχώρο της Αγγλικής Εταιρείας Σκακιστικών Προβλημάτων, βρίσκεται εδώ.

Διασκευές

Είδαμε, στο πρόβλημα-22, την διασκευή (version) του Ιατρίδη, που άλλαξε ένα πιόνι από μαύρο σε λευκό για να έχει λύση το άλυτο (χωρίς-λύση, no solution) πρόβλημα του Ντίτριχ.

Στις επόμενες δυο διασκευές θα δούμε άλλους λόγους που οδήγησαν κάποιους συνθέτες να δημιουργήσουν νέες εκδόσεις κάποιων προβλημάτων.

	(Πρόβλημα 79) Σαμ Λόιντ (Sam Loyd), ”Holyoke Transcript“, 1878 Παίζουν τα λευκά και κάνουν Ματ σε 3 κινήσεις #3 (13+4)
[8/6pK/4S1P1/1R1PP3/2PBkP2/3S2p1/6Pp/2R4Q]

Δοκιμές : {1.Sf2+? gxf2!}, {1.Qxh2? Kxd3!}, {1.f5? Kxf5!}, {1.Kh8? / Kxg7? / Kg8? / d6? / Rbb1? / Rb2? / Rb3? / Rb4? / Ra5? / Rc5? / Rb6? / Rb7? / Rb8? / Bf2? / Ba7? / Bb6? / Bc5? / Sb2? / Se1? / Sc5+? / Sb4? / Qe1+? / Ra1? / Rcb1? / Rc3? / Rc2? / Rd1? / Re1+? / Rf1? Ke4-f5!}.
Κλειδί: 1.Rg1!
1...Kxc3 2.Ra1 (άνοιγμα γραμμής Μπρίστολ) K~ / Kxc4 / Ke2 3.Qb1# / Qf1# / Qd1#
ή 1...Kf5 2.Sf2 (τσούκτσβανγκ) gxf2 / hxg1=S 3.g4# / Qh5#

	(Πρόβλημα 80) Μπουλ (C. Bull), 1878 Παίζουν τα λευκά και κάνουν Ματ σε 3 κινήσεις #3 (11+5)
[8/6pK/4p1P1/4P3/2P1kB2/1P1S2p1/4S1Pp/5R1Q]

Δοκιμές : {1.Sf2+? gxf2!}, {1 Bc1? / Bd2? / Bg5? / Sxg3+? / Qxh2? Kxd3!}, {1.Kh8? / Kxg7? / Kg8? / Sb2? / Sc1? / Se1? / Sc5+? / Sb4? / Sc1? / Ra1? / Rb1? / Rc1? / Rd1? / Re1? / Rf3? / Rf2? Kf5!}.
Κλειδί: 1.Rg1!
1...Kxc3 2.Ra1 (άνοιγμα γραμμής Μπρίστολ) K~ / Kxe2 3.Qb1# / Qf1#
ή 1...Kf5 2.Sf2 (τσούκτσβανγκ) gxf2 / hxg1=S 3.g4# / Qh5#

Το κλειδί και οι κύριες συνέχειες της λύσης του προβλήματος του Λόιντ έχουν διατηρηθεί, η θέση όμως του Μπουλ είναι πιο οικονομική, πιο ανάλαφρη από λευκές δυνάμεις.

---

	(Πρόβλημα 81) πατήρ Σααβέντρα (rev. Saavedra), (ή θέση από παρτίδα Φέντον - Πότερ), 1875 Παίζουν τα λευκά και κερδίζουν + (2+2)
[8/8/1KP5/3r4/8/8/8/k7]

Κλειδί: 1.c7! Rd6+
2.Kb5
(όχι Ka7 γιατί με Rd7 το πιονάκι πέφτει,
όχι Ka6 / Ka5 γιατί με Rc6 το πιονάκι πέφτει,
όχι Kc5 γιατί με Rd1 και Rc1+ το πιονάκι (που ίσως έχει προαχθεί) πέφτει)
2...Rd5+ 3.Kb4 Rd4+ 4.Kb3 Rd3+ 5.Kc2
(τώρα δεν εφαρμόζεται το σχέδιο Rd1 και Rc1+)
5...Rd4!
(πονηρή κίνηση γιατί αν 6.c8=Q Rc4+ 7.Qxc4 φορσέ (δηλαδή υποχρεωτικά), και τα μαύρα είναι πατ!)
6.c8=R ( > 7.Ra8#) Ra4 7.Kb3 ( > 8.Kxa4 / Rc1#) ±

	(Πρόβλημα 82) Τρόιτσκι (A. A. Troitzky), ”Ceske Slovo”, 1924 Παίζουν τα λευκά και κερδίζουν + (5+5)
[8/3b4/k2p3P/1p1K3P/1P4r1/8/3R4/8]

Κλειδί: 1.h7! Rg5+ 2.Kxd6 Rxh5 3.Kc7 ( > 4.Ra2#) Be6 4.Kb8 ( > 5.Rd6#) Bd5 5.Rxd5 Rxd5 6.h8=R ( > 7.Ra6#) Rd6 7.Kc7 ( > Kxd6 / Ra8#) ±

Ο Αλεξέι Αλεξέγιεβιτς Τρόιτσκι (δες βιογραφικό σημείωμα εδώ) πήρε την ιδέα του Σααβέντρα και την έντυσε με καινούργια ρούχα.

Έλληνες λύτες σκακιστικών προβλημάτων (2008)

Παρουσιάζουμε εδώ τους Έλληνες λύτες με διεθνή κατάταξη και βαθμό ΕΛΟ, ή με θέση στην πρώτη δεκάδα ελληνικού διαγωνισμού λύσης σκακιστικών προβλημάτων.


Έλληνες λύτες σκακιστικών προβλημάτων (διεθνείς)

(*)	Ονοματεπώνυμο	Ιδιότητα	(Διαγωνισμός, ΜΜ/ΕΕΕΕ, #θέση, ΕΛΟ)
28/08/1966	Πρέντος Κώστας (Prentos Kostas)	Διεθνής Μαιτρ, Πρωταθλητής Ελλάδος	(WCCC, 01/2008, #32, 2490)
.	Μενδρινός Νίκος (Mendrinos Nikos)	.	(WCCC, 01/2008, #71, 2340)
.	Παπασταυρόπουλος Ανδρέας (Papastavropoulos Andreas)	.	(WCCC, 01/2008, #87, 2300)
20/04/1966	Φουγιαξής Χάρης (Fougiaxis Harry)	Διεθνής Μαιτρ	(WCCC, 01/2008, #168, 2123)
.	Κωστούρος Αλέξης (Kostouros Alexis)	.	(WCCC, 01/2008, #219, 2047)
29/08/1971	Κονιδάρης Παναγιώτης (Konidaris Panagiotis)	.	(WCCC, 01/2008, #243, 1996)
19/06/1962	Σκλαβούνος Παναγής (Sklavounos Panagis)	.	(WCCC, 01/2008, #260, 1972)
.	Σκυριανόγλου Δημήτρης (Skyrianoglou Dimitris)	.	(WCCC, 01/2008, #261, 1972)
19/11/1962	Ιλαντζής Σπύρος (Ilantzis Spyros)	Ομοσπονδιακός Μαιτρ	(WCCC, 01/2008, #267, 1960)
.	Γαρουφαλίδης Ιωάννης (Garoufalidis Ioannis)	.	(WCCC, 01/2008, #289, 1922)
22/05/1979	Ανεμοδουράς Λεωκράτης (Anemodouras Leocratis)	.	(WCCC, 01/2008, #304, 1896)
12/07/1950	Μανωλάς Εμμανουήλ (Manolas Emmanuel)	.	(WCCC, 01/2008, #338, 1811)
26/10/1973	Αργυρακόπουλος Θέμης (Argyrakopoulos Themistoklis)	.	(WCCC, 01/2008, #349, 1775)
.	Αλεξάνδρου Αναστάσιος (Alexandrou Anastasios)	.	(WCCC, 01/2008, #358, 1760)
04/10/1961	Καλκαβούρας Ιωάννης (Kalkavouras John)	.	(WCCC, 01/2008, --, 1859)
.	Μητσάκης Ι. (Mitsakis I.)	.	(WCCC, 01/2008, --, 1600)

---

2008/03/15 Πτολεμαΐδα 2ος Διαγωνισμός Λύσης Ε.Σ.Σ.ΚΕ.ΔΥ.Μ.

#	βαθμοί	ΩΩ:ΛΛ	Ονοματεπώνυμο	Σύλλογος
1	23.5	01:24	Ρόμπας Στέργιος	Γιαννιτσά
2	21.5	01:30	Κούρτης Χαρίτων	Σ.Ο.Πτολεμαΐδας
3	15.5	01:25	Κωδούνας Γιώργος	Σκακιστάκος Πτολεμαΐδας
4	15.0	01:12	Σπυρλιάδης Αχ.	Θεσσαλονίκη
5	15.0	01:15	Γκουδέρης Δ.	Γιαννιτσά
6-7	15.0	01:30	Τριανταφυλλίδης Αθ.	Βέροια
6-7	15.0	01:30	Πανίδης Κ.	Σκακιστάκος Πτολεμαΐδας
8	12.0	01:30	Μίτσης Γιάννης	Λ.Π.Φλώρινας
9	11.0	01:11	Τσιλουχάς Βασ.	Π.Σ.Σ. Κηφισιά Σερρών
10	7.0	01:30	Μηνάς Ιω.	Σ.Ο.Πτολεμαΐδας

---

2008/04/19 Αθήνα 5ος Διαγωνισμός Λύσης Ε.Σ.Σ.Ν.Α. "Βύρων Ζάππας"

#	βαθμοί	ΩΩ:ΛΛ	Ονοματεπώνυμο	Σύλλογος
1	25.0	02:13	Μενδρινός Νικόλαος	ΑΟ Ζήνων Γλυφάδας
2	20.0	02:15	Παπασταυρόπουλος Ανδρέας	ΑΟ Ζήνων Γλυφάδας
3	19.0	02:15	Κονιδάρης Παναγιώτης	.
4-5	15.0	02:15	Ανεμοδουράς Λεωκράτης	ΑΟ Ζήνων Γλυφάδας
5-5	15.0	02:15	Γαρουφαλίδης Ιωάννης	ΑΟ Ζήνων Γλυφάδας
6	14.0	02:15	Ιλαντζής Σπυρίδων	.
7	12.0	02:13	Φουγιαξής Χαράλαμπος	ΑΟ Ζήνων Γλυφάδας
8	11.5	02:10	Μανωλάς Εμμανουήλ	ΑΟ Ζήνων Γλυφάδας
9	10.0	01:42	Σκυριανόγλου Δημήτριος	.
10	10.0	02:12	Καλκαβούρας Ιωάννης	.

Ο διαγωνισμός διεξήχθη στον ΣΟ Παγκρατίου, Ζηνοδότου 22, Αθήνα, στις 19/04/2008 από ώρα 18:15 μέχρι 20:30.
Επί 30 δυνατών βαθμών και μέγιστου δυνατού χρόνου 2 ωρών και 15', έδωσαν τις λύσεις τους 18 λύτες.
O Μενδρινός Νικόλαος ανακηρύχθηκε πρωταθλητής Αττικής.
Πρωταθλήτρια ομάδα Αττικής αναδείχθηκε ο "ΑΟ Ζήνων Γλυφάδας".
Έπαθλο σε 1ο έφηβο δεν δόθηκε, διότι κανείς έφηβος δεν παρέδωσε λύσεις.
Διοργανωτής : Παναγής Σκλαβούνος

---

Ζητώ από τους αναγνώστες που γνωρίζουν στοιχεία για τους αναφερόμενους ή για άλλους λύτες με μία τουλάχιστον κατάταξη στις 10 πρώτες θέσεις (Ελλήνων) σε διαγωνισμό λύσης σκακιστικών προβλημάτων να μου τα γνωστοποιήσουν με ηλεκτρονική επιστολή (e-mail) για να ενημερώσω τον κατάλογο. (Για τον διαγωνισμό: ημερομηνία, πόλη, διοργανωτής και για τους λύτες Θέση στην κατάταξη, βαθμοί, διάρκεια λύσης, Ονοματεπώνυμο, Σύλλογος ή Καταγωγή). Ευχαριστώ πολύ. Μανωλάς Εμμανουήλ, 03/2008

Κυριαρχία

Παρουσιάζουμε δυό δείγματα της κυριαρχίας (domination), από τα 2545 που περιέλαβε στο βιβλίο του ο Κασπαριάν.
Το πρόβλημα-118 είναι μια σπουδή του παραγωγικού συνθέτη Χένρι Ρινκ (Henri Rinck). Η μάχη είναι (R+B εναντίον Q), και σε λίγες κινήσεις η κυριαρχία των λευκών πάνω στην σκακιέρα τούς δίνει την νίκη. Η βασίλισσα μάταια προσπαθεί να αποφύγει το μοιραίο.

	(Πρόβλημα 118) Ρινκ (Henri Rinck), ”Deutsche Schachzeitung“, 1903 Παίζουν τα λευκά και νικούν + (5+5)
[6q1/6p1/2k4p/R6B/p7/8/2P3P1/2K5]

Κλειδί: 1.Ra8! ( > 2.Rxg8 . Αν 1...Qxa8 τότε 2.Bf3+ και 3.Bxa8)
1...Qa2
2.Rxa4 ( > 3.Rxa2 . Αν 2...Qxa4 τότε 3.Be8+ και 4.Bxa4)
2...Qg8
3.Ra8 (επιμένει!) Qh7
4.Bg6 Qxg6
5.Ra6+ K~
6.Rxg6 ±


Το πρόβλημα-139 είναι μια σπουδή του Κασπαριάν, από το κεφάλαιο (R+B+B εναντίον Q). Για να αποφύγει την άμεση απώλεια της βασίλισσας, ο μαύρος βασιλιάς υποχρεώνεται να εκτεθεί σε μπαταρίες, με αποτέλεσμα μια σειρά από διπλά σαχ. Στο τέλος η βασίλισσα χάνεται.

	(Πρόβλημα 139) Κασπαριάν (G. Kasparyan), Πρώτο βραβείο, Tourney Marking 20th Anniversary of the USSR Young Communist League, 1938 Παίζουν τα λευκά και νικούν + (5+6)
[8/q1b5/8/8/3k4/p3R2p/P5Bp/6BK]

Δεν είναι καλό το {1.Rd3++? Kxd3 2.Bf1+ Kc2 3.Bxa7 Kb2 4.Bc4 Be5} και τα μαύρα διασώζονται.
Κλειδί 1.Re4++! Kd5!
2.Rd4++ Kc5!
3.Rd5++ Kc6!
4.Rc5++ Kb6! (Αν 4...Kd6 5.Rc6+ Kd7 6.Bxh3+ Kxc6 7.Bxa7+)
5.Rc6++ Kb7!
6.Rb6++ Kc8
7.Bxh3+ Kd8
8.Rd6+ Bxd6
9.Bxa7 ±